معنی
نذر در اصطلاح دینی و لغوی به معنای آن است که شخص مکلف با اختیار خود، انجام دادن کاری پسندیده یا ترک کاری ناپسند را به خاطر خدا بر خویشتن واجب و لازم گرداند. این التزام معمولاً به صورت مشروط (مثلاً پس از برآورده شدن یک حاجت یا شفا یافتن بیمار) یا مطلق انجام میشود.
یعنی چه
عبارت نذر یعنی چه به زبان ساده به این معناست که انسان با خدای خود عهد و پیمانی محکم میبندد تا در قبال لطف، رحمت یا گرهگشایی خاصی که از جانب خداوند به او میرسد، کار خیری مانند دادن صدقه، اطعام نیازمندان، روزه گرفتن یا قربانی کردن را انجام دهد.
مترادف
در لغتنامههای فارسی کلمات عهد و پیمان نزدیکترین همپوشانی معنایی را با نذر دارند. واژههایی چون میثاق و التزام نیز جنبه متعهدانه آن را نشان میدهند.
متضاد
این کلمه متضاد مستقیم و واحدی در منابع لغوی رسمی ندارد؛ اما از نظر مفهومی، عملِ عمل نکردن به این تعهد یا پیمانشکنی (عهدشکنی و نقض عهد) به عنوان مفاهیم مخالف آن شناخته میشوند.
ریشه
واژه نذر ریشه عربی دارد و از ماده (ن ذ ر) مشتق شده است. در زبانهای سامی، این ریشه در اصل با مفاهیمی نظیر ترس، هراس و انذار (هشدار دادن) گره خورده است که در تحول معنایی به دو شاخه التزام و عهد عبادی (نذر) و بیم دادن (انذار) تقسیم شده است.
جمله سازی
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Vow دقیقترین معادل برای نذرهای مذهبی و عبادی است و Pledge کاربرد عمومیتری برای پیمانها دارد.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در زبان مبدأ نیز به همین صورت با جمع تکسیر نذور یا نذورات به کار میرود.
در قرآن
واژه نذر و مشتقاتش بارها در قرآن کریم ذکر شده است. از جمله در آیه ۷ سوره انسان در وصف نیکوکاران آمده است: «یُوفُونَ بِالنَّذْرِ» (به نذر خود وفا میکنند). همچنین در آیه ۲۶ سوره مریم میخوانیم: «إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمَٰنِ صَوْمًا» که به نذر روزه سکوت توسط حضرت مریم اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل نذر
واژه نذر در فرهنگ و ادب مذهبی به معنای عهد و پیمانی است که انسان با پروردگار خود میبندد تا در صورت برآورده شدن یک خواسته یا دفع یک بلا، کار خیری را انجام دهد. این واژه که دارای ریشه عربی است، جایگاه ویژهای در آیات قرآنی و احادیث اسلامی دارد و وفای به آن یک تکلیف اخلاقی و شرعی به شمار میرود.
در فرهنگ عامه و سنتی ایران، نذر فراتر از یک جنبه فردی، به یک پدیده زیبای اجتماعی تبدیل شده است. پخش کردن اطعام، شلهزرد، حلوا و هدایای نقدی و غیرنقدی در مناسبتهای مذهبی نظیر ایام محرم، علاوه بر بعد عبادی، موجب تقویت همبستگی اجتماعی، همدلی با نیازمندان و گسترش روحیه خیرخواهی در جامعه میشود.