معنی
این واژه به معنای هر چیزی است که مقدار، تعداد یا شدت آن به میزان دو یا چند برابر افزایش یافته باشد. در ریاضیات نیز به مضرب یا عددی که بر عدد دیگر بخشپذیر باشد اشاره دارد.
یعنی چه
وقتی میگوییم کاری با تلاش مضاعف انجام شد، یعنی انرژی و همت گذاشته شده برای آن دوچندان یا بسیار بیشتر از حالت عادی بوده است.
مترادف
کلماتی مانند دوچندان و دوبرابر دقیقترین هممعنیها برای این واژه در زبان فارسی معیار هستند.
ریشه
این کلمه اسم مفعول از فعل «ضاعفَ» در زبان عربی است. برعکس تصور عامیانه، ریشه اصلی آن در این بافت لزوماً به معنای سستی نیست، بلکه مفهوم افزایش، تکرار و دوبرابر شدن را میرساند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با ضمه روی میم، فتح روی صاد و فتح روی عین به صورت مُضاعَف است.
در جدول
کلمه مضاعف دقیقاً ۵ حرف دارد و در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای 'دو برابر شده' یا 'دوچندان' به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به بافت متن و کاربرد (پزشکی، ریاضی یا ادبی)، از معادلهای متفاوتی مانند Double یا Multiple استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و سره فارسی برای این واژه عربی شامل 'دوچندان' و 'دوبرابر' هستند که به طور گسترده در متون رسمی و عامیانه استفاده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل مضاعف
واژه «مضاعف» از ریشههای پرکاربرد عربی وارد زبان فارسی شده و مفهوم محوری آن، دوبرابر شدن یا افزایش شدید در تعداد، حجم و شدت است. بر خلاف ظاهر همخانوادههایش مثل ضعف و ضعیف، در این ساختار معنای ناتوانی ندارد بلکه نمایانگر فزونی و برکت یا حتی تشدید مجازات و عذاب در متون دینی است.
در کاربردهای روزمره، این واژه اغلب برای نشان دادن تلاش، انرژی یا اهمیتِ فزاینده به کار میرود؛ مانند «تلاش مضاعف» که به معنای همتی دوچندان برای رسیدن به هدف است. همچنین در علوم ادبی و بلاغت، به کلماتی که دارای حروف همجنس تکراری باشند، اصطلاحاً مضاعف میگویند.