یعنی چه
دشخواری در زبان فارسی به معنای حالت و کیفیت سخت بودن، مشقت، عسرت و صعوبت است. این کلمه در واقع صورت ریشهای و کهنتر واژه «دشواری» است که در متون کلاسیک ادب فارسی به کار میرفته است.
تلفظ
این واژه به صورت دُشخواری (doš-xvāri) تلفظ میشود؛ هرچند در فارسی امروز حرف «خ» در ترکیب «خو» خوانده نمیشود، در تلفظ اصیل و کهن آن، رگه خفیفی از واو معدوله وجود داشته است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه «دشخواری» به عنوان پاسخ ۷ حرفی برای راهنماهایی مثل «سختی»، «مشقت» یا «شکل کهن دشواری» کاربرد دارد.
به انگلیسی
معادلهای اصلی این واژه در زبان انگلیسی معادل کلماتی چون صعوبت و مشقت هستند؛ همچنین در اصطلاحات علمی و پزشکی نوین، گاهی از این واژه به عنوان برابرنهاده پیشوند -Dys استفاده میشود.
به عربی
نزدیکترین و دقیقترین برابرهای عربی برای مفهوم دشخواری، واژگان صعوبة، عسر و مشقة هستند که در متون کهن نیز به عنوان معادل یکدیگر به کار رفتهاند.
به فارسی
مترادفهای اصیل و رایج این واژه در زبان فارسی شامل دشواری، سختی، بغرنجی، عسرت، صعب بودن و اشکال است. همخانوادههای آن نیز واژگانی چون دشخوار، دشوار، دشوارپسند و دشخوارگزار هستند.
در قرآن
خودِ کلمه به دلیل فارسی بودن در متن عربی قرآن وجود ندارد؛ اما در ترجمهها و تفاسیر کهن قرآنی (مانند تفسیر ابوالفتوح رازی)، مترجمان از این کلمه برای ترجمه واژگان قرآنی استفاده کردهاند. برای نمونه، آیه «الَّذینَ ینْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ» را به صورت «آنان که مال نفقه و هزینه کنند در خواری (آسانی) و دشخواری (سختی)» ترجمه کردهاند.
نماد چیست
به عنوان یک مفهوم انتزاعی، دشخواری نماد مادی خاصی ندارد، اما در ادبیات کلاسیک و متون کهن فارسی، به عنوان نمادی از رنج، سختیهای روزگار، مشقتهای مسیر سلوک و آزمونهای سخت زندگی انسان به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل دشخواری
واژه «دشخواری» یک صورت کهن، ادبی و کمتر رایج از واژه آشنای «دشواری» است. این کلمه از زبان پهلوی و ایرانی باستان (Dušwār) ریشه میگیرد که از پیشوند «دُش/دُژ» به معنی بد و زشت، به همراه «خوار/وار» به معنی آسان و روان تشکیل شده است؛ بنابراین معنای تحتاللفظی آن «چیزی که آسان و روان نیست» میباشد.
اگرچه امروزه در گفتار روزمره بیشتر از فرم تقلیلیافته آن یعنی «دشواری» استفاده میشود، اما دشخواری کماکان ارزش ادبی خود را در متون کهن حفظ کرده و در اصطلاحات نوین پزشکی (مانند دشخواری در بلع) نیز به عنوان معادل پیشوندهای تخصصی به کار میرود.