یعنی چه
ادبارها شکل جمع کلمه «ادبار» است که در زبان فارسی به معنای شوربختی، فلاکت، نکبت و بداقبالی به کار میرود. همچنین در معنای ریشهای خود به حالت پشت کردن، روی برگرداندن و پسرفتن از یک موقعیت یا موفقیت اشاره دارد.
تلفظ
این واژه از دو بخش «اِدبار» (مصدر باب افعال در عربی با کسر همزه و سکون دال) و نشانه جمع فارسی «ها» تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «بدبختیها»، «تیرهبختیها» یا «پشتکردنها» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای مفهوم بدبختی و تیرهروزی از واژههای مربوط به سختیهای روزگار و برای مفهوم مصدری آن از عبارات مربوط به رویگردانی استفاده میشود.
به عربی
ریشه این کلمه کاملاً عربی است؛ در زبان عربی خود واژه «إدبار» به همراه مشتقات دیگرش برای رساندن این مفاهیم استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی این واژه شامل برگشتگی بخت، سیهروزی، نگونبختی، واژگون شدن دولت و شوربختی هستند که حالتی از فروپاشی خوشبختی را توصیف میکنند.
در قرآن
این ریشه در قرآن کریم به دو صورت آمده است؛ یکی به صورت مصدر در آیه «وَإدبَارَ النُّجُوم» (سوره طور) به معنی پشت کردن و ناپدید شدن ستارگان در سپیدهدم، و دیگری به صورت جمعِ دُبُر در آیه «وَأَدبَارَ السُّجُود» (سوره ق) به معنی تعقیبات و لحظات پس از اتمام سجدهها و نماز.
نماد چیست
در ادبیات نمادین و استعاری فارسی، ادبار نماد عینی ندارد اما معمولاً با پدیدههایی همچون جغد، ویرانه، فصل خزان یا تاریکی شب که نشاندهنده زوال دوران شکوه و اقبال هستند، پیوند میخورد.
جمعبندی و توضیح کامل ادبار ها
واژه «ادبارها» ترکیبی از کلمه عربی «ادبار» و پسوند جمع فارسی است. این کلمه در اصل از ریشه سهحرفی (د ب ر) به معنی پشت و عقب گرفته شده و در ساختار باب افعال، معنای پشت کردن و رویگردانی را میدهد. در سیر تحول زبانی در زبان فارسی، این مفهوم مَجازی شده و به معنای برگشتن بخت، تیره روزی، و هجوم بدبختیها و فلاکت به کار میرود.
در متون قرآنی و عربی، این واژه هم در معنای حقیقیِ رفتاری (مانند فرار از جنگ یا پنهان شدن ستارگان در صبح) و هم در معنای مادی (پس از نمازها) به چشم میخورد. در ادبیات فارسی، ادبار دقیقاً نقطه مقابل «اقبال» قرار دارد و نشاندهنده دورانی است که شانس، ثروت و سعادت از فرد یا جامعهای رو برمیگرداند.
بنابراین، شناخت این واژه به درک بهتر کنایات ادبی در شعر کلاسیک کمک میکند، جایی که شاعران دگرگونیهای ناگهانی روزگار و تغییر حالت از دوران خوشی به ناخوشی را با تقابل میان اقبال و ادبار به تصویر میکشند.