یعنی چه
این واژه صفت مؤنث از ریشه عربی «هـ ل ل» است و به هر چیز خمیده، منحنی یا منقوش به شکل هلال ماه نو اشاره دارد. در متون کهن به عنوان اسم برای انگشت سبابه (شهادت) و شتران لاغر و خمیده نیز به کار رفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه به صورت فتح لام اول یعنی «مُهَلَّلَة» است. نباید آن را با مُهَلِّل (گوینده ذکر لاالهالاالله) یا مُحَلِّل اشتباه گرفت.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول درباره واژگان پنج حرفی با مفهوم خمیده یا منقوش به شکل هلال، کلمه «مهللة» به کار میرود.
به انگلیسی
برای مفاهیم مرتبط با شادمانی و تهلیل نیز واژگانی مانند glorified یا celebrated در انگلیسی کاربرد دارند.
به عربی
خود این واژه یک صورت صرفی (اسم مفعول مؤنث از باب تفعیل) در زبان عربی است.
به فارسی
در زبان فارسی واژههای «هلالیشکل»، «منحنی» و «کمانه» دقیقترین برگردانها برای مفهوم هندسی این واژه هستند.
در قرآن
خود کلمه «مُهَلَّلة» یا مشتقات فعلی آن در متن قرآن وجود ندارد؛ اما همخانوادههای آن نظیر «أهِلَّة» (جمع هلال به معنی ماهها) در آیه ۱۸۹ سوره بقره به چشم میخورد.
نماد چیست
در وجه هندسی نماد هلال ماه، آغاز ماه قمری و در ادبیات کنایه از ابروی باریک و زیبای معشوق (حاجب مهلل) است. در وجه معنایی تهلیل، نماد توحید و اقرار به یگانگی خداوند است.
جمعبندی و توضیح کامل مهللة
واژه «مهلَّلة» یک لفظ اصیل و مستقل فارسی نیست، بلکه یک صورت صرفی و وامواژه عربی (اسم مفعول مؤنث از باب تفعیل از ریشه هـ ل ل) است که در متون کهن ادبی و فقهی به چشم میخورد. معنای اصلی و شاخص آن به ساختار هندسی «خمیده، قوسیشکل و شبیه به هلال ماه نو» بازمیگردد.
این کلمه در کتابهای لغت قدیمی کاربردهای کنایی جالبی نیز داشته است؛ از جمله به عنوان نامی برای انگشت سبابه (شهادت) یا صفت برای شتران لاغر و رنجور استفاده میشده است. همچنین در ادبیات فارسی، گاهی به ابروی باریک و کمانی معشوق، «حاجب مهلل» گفته شده است.
در نهایت باید توجه داشت که این کلمه با مُهَلِّل (به کسر لام، به معنی تسبیحکننده و گوینده لاالهالاالله) تفاوت دارد و نباید اشتباه گرفته شود. این واژه در قرآن نیامده ولی ریشه آن در قالب کلمات دیگر در آیات قرآن کریم به کار رفته است.