یعنی چه
این ترکیب وصفی و شاعرانه در متون کهن به معنای حادثهٔ ناگوارِ همراه با صدای سوت یا نشانهٔ مرگآور به کار رفته است. در ادبیات کنایه از تیر رهاشده از کمان است که هنگام حرکت، صدای صفیر (سوت) تولید میکند و با خود بلا و اندوه میآورد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب بر اساس ریشههای واژگانی آن به صورت مُصِیبَت (با ضمه م و کسره ب) و صَفِیر (با فتحه ص) است.
در جدول
این کلمه در جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان نشانه یا صفت برای تیر مرگبار یا فاجعهٔ ناگهانی با ۹ حرف کاربرد دارد.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی بر اساس کاربرد توصیفی و استعاری واژه انتخاب شدهاند.
به عربی
ترکیب معادل دقیقی در لغتنامههای رسمی عربی ندارد و این موارد برگردان توصیفی آن هستند.
به ترکی
در زبان ترکی برای رساندن این مفهوم از اصطلاحات توصیفی مربوط به شیون و صدای شوم استفاده میشود.
به فارسی
واژههای جایگزین و هممعنی فارسی که میتوانند بار معنایی این ترکیب ادبی را دگرگون یا منتقل کنند شامل بلاانگیز و شومصدا هستند.
در قرآن
خود ترکیب «مصیبت صفیر» در قرآن وجود ندارد. با این حال، واژه «مصیبت» بارها (مانند آیه ۱۵۶ سوره بقره) به معنی بلا و آزمایش الهی آمده است. واژه «صفیر» در قرآن نیست، ولی مفهوم سوت کشیدن با واژه «مُکاء» (آیه ۳۵ سوره انفال) بیان شده است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، این ترکیب نماد اصابت ناگهانی سرنوشت محتوم، جنگ، صدای تیرِ مرگبار و هجوم غیرمنتظرهای است که امانِ فرد را میبرد.
جمعبندی و توضیح کامل مصیبت صفیر
واژهٔ «مصیبتصفیر» یک ترکیب وصفی و استعاری نایاب در زبان و ادبیات فارسی است که از دو جزء عربی «مصیبت» (فرود آمدن بلا) و «صفیر» (صدای سوت) ساخته شده است. این اصطلاح در شعر و متون کهن عمدتاً به عنوان صفتی برای تیرهای جنگی یا پیکهای شوم به کار میرفته که رها شدنشان با صدای سوت همراه بوده و بلافاصله مرگ و شیون به همراه میآورده است.
اگرچه این عبارت در زبان عامیانه و معیار امروز کاربرد چندانی ندارد، اما در فرهنگهای لغت قدیمی (مانند فرهنگ هوشیار) به عنوان کنایهای از تیر قضا و قدر و حوادث ناگهانی و مرگبار ثبت شده است. بررسی اجزای آن در متون دینی نیز نشان میدهد که ریشههای معنوی بلا و اصابت در قرآن کریم وجود دارد، اما این ترکیب خاص کاملاً زاییدهٔ تصویرسازیهای شاعران فارسیزبان است.