اپیستمه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل اپیستمه

واژه اپیستمه یک اصطلاح کلیدی در تاریخ فلسفه و معرفت‌شناسی است که سفری طولانی را از یونان باستان تا فلسفه پسامدرن فرانسوی طی کرده است. در اصل، افلاطون و ارسطو آن را برای متمایز کردن «دانش واقعی و مستدل» از «باورهای عامیانه و سطحی» (دوکسا) به کار می‌بردند؛ شناختی که بر پایه حقیقت استوار است و حدس و گمان در آن راه ندارد.

در قرن بیستم، میشل فوکو فیلسوف نامدار فرانسوی این واژه را با تعریفی تازه به میدان آورد. در نگاه فوکو، اپیستمه دیگر صرفاً یک فضیلت ذهنی یا علمی نیست، بلکه به ساختارها و قواعد ناخودآگاهی اشاره دارد که در یک دوره تاریخی خاص، بر کل تفکر، زبان و علم آن عصر حکومت می‌کنند و مشخص می‌سازند که جامعه چه چیزی را عقلانی و چه چیزی را غیرعقلانی بداند.