یعنی چه
شفتان در زبان عربی حالت تثنیه (مثنی) از ریشه «شَفَة» به معنی لب است. این کلمه به طور دقیق به جفت لبهای انسان (لب بالا و لب پایین) اشاره دارد که در متون کهن ادبی و فقهی به کار میرود.
تلفظ
این کلمه با فتحة روی حروف شین و فاء تلفظ میشود: [شَ فَ تان]. در زبان عربی حالت رفعی کلمه است و حالت نصبی و جرّی آن به صورت «شفتین» (شَ فَ تِین) تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «دو لب» یا «لبها در زبان عربی»، کلمه ۵ حرفی «شفتان» یا «شفتین» مورد نظر است.
به انگلیسی
از آنجا که شفتان دلالت بر هر دو لب دارد، دقیقترین معادل انگلیسی آن واژه جمع Lips است.
به فارسی
کلمه شفتان یک واژه اصیل فارسی نیست بلکه از عربی وارد شده است. معادلهای اصیل و رایج آن در زبان فارسی کلمات «لبان»، «دو لب» و «لبها» هستند.
در قرآن
عین واژه «شفتان» در قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما شکل دیگر تثنیه آن یعنی «شَفَتَیْنِ» در آیه ۹ سوره مبارکه بلد («وَلِسَانًا وَشَفَتَیْنِ») به معنی «یک زبان و دو لب» آمده است. همچنین در علم تجوید، «مخرج شفتان» به موضع تلفظ حروف لبی (ب، م، و، ف) اشاره دارد.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ عامه، لبها یا همان شفتان نمادی از ابزار بیان، گفتار، بوسه، شفقت و گاهی مرز رازداری (بستن لبها) هستند. در تفاسیر نیز وجود دو لب به عنوان نعمتی بزرگ برای تکلم و حفظ رطوبت دهان توصیف شده است.
جمعبندی و توضیح کامل شفتان
واژه «شفتان» یک کلمه با ریشه عربی (از ماده شفه) است که به عنوان حالت تثنیه، دقیقاً به معنای «دو لب» یا لبان بالا و پایین انسان به کار میرود. این واژه در متون کهن فقهی، لغوی و ادبیات فارسی وام گرفته شده و کاربرد دارد.
اگرچه خود این صورت کلمه در قرآن مجید نیامده، اما شکل دیگر آن یعنی «شفتین» در سوره بلد به عنوان یکی از نعمتهای الهی به انسان یاد شده است. همچنین در علوم قرآنی و تجوید، اصطلاح «مخرج شفتان» به محل ادای حروف لبی نظیر م، ب، و اشاره دارد.
نکته جالب اینجاست که در زبان فنی و مهندسی امروز، گاهی کلمه وامگرفته شده از انگلیسی Shaft (شَفت) به صورت جمع فارسی «شفتان» یا «شفتها» نوشته میشود که کاملاً با این کلمه اصیل لغوی متفاوت بوده و نباید با معنی اندام بدن اشتباه گرفته شود.