یعنی چه
انگشت سبحه (یا مسبحه) اصطلاحی است برای انگشت دوم دست (انگشت اشاره) که بین شست و انگشت میانی قرار دارد. این نامگذاری به دلیل کاربرد این انگشت در تکان دادن دانههای تسبیح یا بلند کردن آن هنگام گفتن ذکر و شهادتین در فرهنگ اسلامی رواج یافته است.
تلفظ
این ترکیب در متون به صورت «انگشتِ سُبْحِه» (منسوب به دانههای تسبیح) یا «انگشتِ مُسَبِّحَه» (انگشت تسبیحگو) تلفظ و خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این نشانه بسته به تعداد حروف میتواند «انگشت سبحه»، «مسبحه»، «سبابه» یا «اشاره» باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این عضو از بدن انگشت شاخص یا پیشین میگویند.
به عربی
در زبان عربی صدر اسلام، واژه «سبّابه» (دشنامدهنده) به دلیل رسم دوران جاهلیت در اشاره با این انگشت هنگام دعوا رایج بود، اما پس از اسلام اصطلاح «مسبحه» به معنای انگشت ذکر جایگزین آن شد.
در قرآن
عبارت «انگشت سبحه» در متن قرآن مجید به کار نرفته است؛ با این حال، ریشه واژه یعنی «س-ب-ح» در قالب افعال مختلف تسبیح (مانند سبّح و یسبّح) بارها ذکر شده و استفاده از انگشت برای شمارش ذکر، از سنن نبوی مستند است.
نماد چیست
این انگشت در فرهنگ اسلامی به دلیل بالا رفتن در هنگام ادای شهادتین (لا اله الا الله) نماد توحید و اقرار به یگانگی خداست. همچنین در نمادشناسی عمومی، نشانگر هدایت، اشاره و در برخی فرهنگهای کهن مظهر قدرت و رهبری است.
جمعبندی و توضیح کامل انگشت سبحه
«انگشت سبحه» یا «انگشت مسبحه» یک ترکیب اصیل اسلامی-فارسی است که دقیقاً به انگشت اشاره (سبابه) دلالت دارد. این واژه پس از ورود اسلام به ایران رواج یافت تا جایگزین نام عربی جاهلی آن (سبّابه به معنی دشنامدهنده) شود و هویت جدیدی بر اساس ستایش خداوند و شمارش ذکر به این عضو از بدن ببخشد.
از نظر واژهشناسی، بخش دوم این ترکیب از ریشه عربی «س-ب-ح» به معنای پاک و منزه دانستن پروردگار گرفته شده است. این اصطلاح علاوه بر کاربرد آن در متون فقهی و ادبی، به عنوان یک واژه ۹ حرفی ارزشمند در طراحان جدولهای کلمات متقاطع نیز کاربرد دارد و نمادی از توحید و توجه قلب به عبادت به شمار میرود.