یعنی چه
عاج مادهای است بسیار سخت، متراکم و گرانبها به رنگ سفید مایل به کرم که بخش اصلی دندانهای پیشین (نیش بلند) فیل، ماموت، اسب آبی و وال را تشکیل میدهد. از این ماده به دلیل جلاپذیری و زیبایی، در ساخت جواهرات، مجسمهها، کلیدهای پیانو و شاهکارهای هنری استفاده میشود.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با مخرج صوتی عَیْن و به صورت کشیده (عاج) تلفظ میشود. باید توجه داشت که تلفظ آن با واژه پارسی «آج» (برجستگیهای روی سطوح) متفاوت است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «دندان فیل» یا «ماده گرانبهای دندانی»، واژه ۳ حرفی «عاج» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Ivory برای اشاره به جنس مادی عاج و رنگ سفید شیری آن، و واژه Tusk به دندانهای بلند و بیرونزده فیل و گراز اطلاق میشود.
به عربی
واژه عاج اصالتاً ریشه عربی دارد و در این زبان نیز به همین صورت به کار میرود. جمع آن در عربی «أعواج» است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای مفهوم عاج از ترکیب واژگانی Fildişi استفاده میشود که به طور مستقیم معنای دندان فیل را میدهد.
به فارسی
در متون کهن فارسی و لغتنامههای اصیل مانند دهخدا، معادلهای سره و ترکیبی نظیر دندان فیل، پیلسته، پیلس و دندان کژ برای اشاره به عاج به کار رفته است.
نماد چیست
عاج از دیرباز در فرهنگهای مختلف نماد صراحت، پاکی مفرط، ثروت افسانهای و شکوه پادشاهی بوده است؛ همانطور که در روایات تاریخی به تخت عاج سلیمان اشاره میشود. با این حال، در عصر معاصر این واژه به نمادی از شکار غیرقانونی، استثمار طبیعت و دغدغههای اخلاقی در زمینه حفظ حیات وحش تبدیل شده است.
جمعبندی و توضیح کامل عاج
واژه «عاج» به مادهای سخت، متراکم و سفیدرنگ اشاره دارد که از دندانهای بلند فیل و برخی جانوران دیگر بهدست میآید. این واژه که از زبان عربی به فارسی وام گرفته شده، به دلیل ارزش مادی بالا و کاربرد در ساخت اشیای لوکس و شاهانه، جایگاه ویژهای در تاریخ هنر و تجارت جهانی دارد. نکته زبانی مهم، تمایز آن با واژه فارسی «آج» (به معنای ناهمواریهای سطح تایر یا سوهان) است که نباید با یکدیگر اشتباه شوند.
در ادبیات و فرهنگ عامه، عاج فراتر از یک ماده طبیعی، نمادی از ثروت، اشرافیت و پاکی به شمار میرود. امروزه به دلیل خطرات ناشی از انقراض فیلها و ممنوعیتهای بینالمللی تجارت آن، این واژه بار معنایی زیستمحیطی نیز به خود گرفته است و در صنایع مدرن معمولاً از جایگزینهای مصنوعی آن استفاده میشود.