یعنی چه
عرش بلقیس در لغت به معنی تخت یا سریر سلطنتی بلقیس (ملکه سرزمین سبا) است. در اصطلاح امروز و باستانشناسی، این نام به ویرانههای تاریخی «معبد برّان» (معبد الهه خورشید) در نزدیکی شهر مأرب کشور یمن اطلاق میشود که از شاهکارهای معماری پیش از اسلام در شبهجزیره عربستان به شمار میرود.
تلفظ
این عبارت ترکیبی به صورت عَرْش (با فتح عین و سکون راء) و بِلْقِیس (با کسر باء و سکون لام) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این عبارت دقیقاً «عرش بلقیس» با ۸ حرف است. همچنین ممکن است به عنوان راهنما برای پاسخهایی چون «تخت بلقیس» یا «معبد بران» به کار رود.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و متون تاریخ باستان، از این واژه با عبارت Throne of Bilqis یا معادل باستانشناسی آن یعنی Barran Temple یاد میشود.
به عربی
در زبان عربی نیز عینا از همین ترکیب «عرش بلقيس» استفاده میشود و در جغرافیای امروز یمن به آن «معبد برّان» میگویند.
به فارسی
برگردان و برابرهای رایج این واژه در زبان فارسی شامل «تخت بلقیس»، «سریر بلقیس» و «تخت سلطنتی ملکه سبا» است. واژه عرش ریشهای سامی/عربی دارد که به معنی سقف، سایبان یا تخت بلند است، در حالی که بلقیس اسم خاص غیرعربی (احتمالاً سبائی یا یونانی) است.
در قرآن
در قرآن کریم در سوره نمل، داستان حضرت سلیمان و ملکه سبا روایت شده است. در آیه ۲۳، هدهد به سلیمان گزارش میدهد که «وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ» (و او را تختی بزرگ است). جالب اینجاست که نام «بلقیس» در متن قرآن نیامده و تنها با عنوان ملکه سبا از او یاد شده، اما در تفاسیر و روایات اسلامی نام او بلقیس ذکر شده است که تخت او با اعجاز به قصر سلیمان منتقل میشود.
نماد چیست
عرش بلقیس در ادبیات و فرهنگ عامه نماد قدرت، شکوه و ثروت پادشاهی باستان است. این عبارت همزمان نشاندهنده اقتدار سیاسی زنان در تاریخ و در مفاهیم تفسیری، نماد ناچیز بودن مال دنیا در برابر قدرت الهی و در نهایت حقیقتجویی و تسلیم شدن در برابر حق (یکتاپرستی ملکه سبا) است.
جمعبندی و توضیح کامل عرش بلقیس
عرش بلقیس در اصل اصطلاحی است که به تخت سلطنتی و باشکوه بلقیس، ملکه سرزمین سبا اشاره دارد. این مفهوم ریشه در روایات تاریخی و آیات سوره نمل در قرآن کریم دارد، جایی که داستان حضرت سلیمان و انتقال معجزهآسای این تخت بزرگ به تصویر کشیده شده است. اگرچه در متن قرآن نام بلقیس به صراحت نیامده، اما در طول تاریخ اسلام این نام همواره با این داستان گره خورده است.
در دنیای امروز و پژوهشهای باستانشناسی، عرش بلقیس هویت ملموسی یافته و به ویرانههای باستانی «معبد بَرّان» در نزدیکی مأرب یمن اطلاق میشود. این بنا که معبد الهه خورشید بوده، نمادی از تمدن پیشرفته و ثروت افسانهای جنوب شبهجزیره عربستان در دوران پیش از اسلام است.
در فرهنگ و ادبیات، این عبارت فراتر از یک سازه یا تخت پادشاهی، به نمادی از قدرت سیاسی زنان در عهد عتیق، ثروت مادی و در نهایت تحول درونی و تسلیم شدن در برابر عظمت الهی تبدیل شده است؛ چرا که ملکه سبا با دیدن نشانهها، از خورشیدپرستی دست کشید و به آیین یکتاپرستی روی آورد.