یعنی چه
این عبارت ترکیبی عامیانه و کنایهای در زبان فارسی است. وقتی شخصی یا موقعیتی را «نحس و نجس» میخوانند، منظور این است که آن پدیده نه تنها از نظر طالع و شگون بسیار بدیمن و منحوس است (نحس)، بلکه از نظر ظاهری، باطنی یا شرعی نیز آلوده، پلید و منفور به شمار میرود (نجس).
تلفظ
تلفظ واژهٔ اول با فتح نون و سکون حاء (نَحْس) و واژهٔ دوم با فتح نون و کسر جيم (نَجِس) است که حرف عطف «و» (va) آنها را به هم وصل میکند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح به ترکیب شومی و ناپاکی اشاره کند یا تعداد حروف دقیق را ملاک قرار دهد، پاسخ خودِ عبارت «نحس و نجس» با شمارش ۷ حرف (بدون احتساب فاصله) خواهد بود.
به انگلیسی
از آنجا که این یک اصطلاح ترکیبی فارسی است، در انگلیسی با ترکیب واژگان مربوط به بدشگونی (unlucky, inauspicious) و ناپاکی (unclean, impure) ترجمه میشود.
به عربی
هر دو واژه ریشهٔ عمیق عربی دارند. واژهٔ «نحس» از ریشه (ن ح س) به معنی شومی و «نجس» از ریشه (ن ج س) به معنی پلیدی و ضد طهارت گرفته شده است.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «شوم و ناپاک»، «بدقدم و پلشت»، «بداختر و کثیف» یا «ناخجسته و چرکین» است که هر دو جنبهٔ طالع بد و آلودگی ظاهری یا باطنی را پوشش میدهند.
در قرآن
این دو واژه به صورت ترکیبی در قرآن نیامدهاند، اما به تفکیک وجود دارند؛ واژه «نحس» در آیاتی مانند «فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍ» (قمر: ۱۹) درباره عذاب قوم عاد، و واژه «نجس» یکبار در آیه «إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ» (توبه: ۲۸) به معنای ناپاکی معنوی و اعتقادی مشرکان ذکر شده است.
نماد چیست
در باورهای عامیانه و نجوم کهن، این ترکیب نماد وضعیتی است که در آن فرد یا مکان هم دچار نحوست ستارگان (مانند زحل و مریخ) شده و هم از نظر معنوی و فقهی دچار پلیدی و دوری از رحمت الهی گردیده است.
جمعبندی و توضیح کامل نحس و نجس
عبارت «نحس و نجس» یک ترکیب کنایهای و مبالغهآمیز در زبان و فرهنگ عامیانه فارسی است که از کنار هم قرار گرفتن دو واژه با ریشههای مجزای فقهی و نجومی ساخته شده است. واژه اول یعنی «نحس»، ریشه در اخترشناسی کهن و باورهای مربوط به سعد و نحس بودن طالع، زمان و ستارگان دارد و به معنای شوم و بدقدم است. واژه دوم یعنی «نجس»، اصطلاحی فقهی و شرعی است که به ناپاکی، پلیدی و ضرورت دوری از آن برای حفظ طهارت اشاره دارد.
هنگامی که مردم در ادبیات روزمره این دو کلمه را به صورت همنشین و همقافیه به کار میبرند، قصد دارند عمق بیزاری، کراهت یا بدبیاری شدید خود را از یک موقعیت، شخص یا شیء نشان دهند. در واقع، این ترکیب نشاندهنده پدیدهای است که نه تنها بخت و اقبال بد با خود میآورد، بلکه از نظر ظاهری یا باطنی نیز آلوده و منفور است.
اگرچه هر دو واژه به طور جداگانه در قرآن کریم با مفاهیمی دقیق (یکی در حوزه عذاب و شومی روزگار ستمکاران و دیگری در حوزه ناپاکی اعتقادی) به کار رفتهاند، اما ساختار ترکیبی «نحس و نجس» بیشتر حاصل ذوق لغوی عامه و تمایل به آهنگین کردن کلام برای انتقال بار منفی مضاعف است.