معنی
کبر در اصل از مفهوم بزرگی آمده است، اما در کاربرد اخلاقی و عرفی به معنای حالتی باطنی است که در آن شخص خود را بالاتر و برتر از دیگران میبیند و آنها را کوچک میشمارد. همچنین این واژه با تلفظ کِبَر (بر وزنِ پِسر) به معنی پیری و سالخوردگی نیز به کار میرود.
یعنی چه
واژه کبر یعنی انسان دچار توهم برتری نسبت به سایر خلق شود، خود را در مرتبهای بالاتر بنشاند و با نگاهی تحقیرآمیز به پیرامون خود بنگرد. این حالت یکی از رذایل اخلاقی به شمار میآید.
مترادف
این کلمات در متون اخلاقی، ادبی و عرفی به عنوان هممعنی یا نزدیک به مفهوم کبر استفاده میشوند.
متضاد
کلماتی که مفهوم نقطه مقابل کبر یعنی کوچکی، شکستهنفسی و فروتنی را میرسانند.
هم خانواده
واژههایی که از ریشه سه حرفی (ک-ب-ر) مشتق شدهاند و معنای بزرگی و عظمت را در خود دارند.
ریشه
این واژه از ریشه عربی «ك-ب-ر» گرفته شده که معنای اصلی آن بزرگ شدن، بزرگ بودن، رشد کردن و برتر شدن در برابر «صغر» (کوچکی) است. تحول معنایی آن در مباحث اخلاقی، بزرگی را به خودبزرگبینی منفی تبدیل کرده است.
جمله سازی
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، پاسخ کلمه ۳ حرفی به عنوان معادل غرور و خودپسندی، «کبر» است.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی واژه کبر بسته به شدت و سیاق متن اخلاقی یا ادبی انتخاب میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل کبر
واژه «کبر» در اصل لغت به معنای بزرگی، عظمت و رشد است، اما در اصطلاح اخلاقی، ادبی و قرآنی به یک حالت درونی منفی اشاره دارد که در آن فرد خود را برتر از دیگران پنداشته و به تحقیر مردم میپردازد. این صفت در ادیان و بهویژه اسلام از بزرگترین رذایل اخلاقی شمرده شده و مایه سقوط معنوی انسان است. البته این واژه با تلفظ کِبَر (بر وزن پسر) در زبان عربی و متون قرآنی به معنای سن بالا و پیری نیز کاربرد دارد.
در حوزه آیات و روایات، ریشه این کلمه بیش از ۱۶۰ بار در قرآن تکرار شده است که در دو جنبه کاملاً متفاوت به کار میرود؛ برای انسان و شیطان همواره باری مذموم، منفی و به معنای سرکشی دارد، اما زمانی که در قالب «المتکبر» یا «کبریاء» برای خداوند به کار میرود، به معنای صاحب عظمت و جلال مطلق بودن است که صفتی ممدوح و کمال مطلق محسوب میشود.
در نمادشناسی و ادبیات کلاسیک فارسی نیز کبر جایگاه ویژهای دارد. شاعران بزرگی مانند مسعود سعد سلمان و عنصری از اصطلاحاتی چون «کبر پلنگ» برای نشان دادن غرور و مناعت استفاده کردهاند. همچنین حیواناتی نظیر فیل، طاووس و پلنگ در فرهنگهای مختلف به عنوان نمادهای سنتی این خصلت اخلاقی شناخته میشوند.