معنی
پوزش در زبان فارسی به معنای ابراز پشیمانی، درخواست گذشت و معذرتخواهی از فردی است که به او آسیبی رسیده یا در حق او خطایی صورت گرفته است. در متون قدیمی، این واژه گاهی به مفهوم فروتنی و درخواست عفو نیز به کار رفته است.
یعنی چه
وقتی کسی پوزش میطلبد، یعنی به خطای خود اعتراف کرده و تمایل دارد با ابراز ندامت، پیامدهای منفی رفتار خود را جبران کند و رابطه را بهبود ببخشد.
مترادف
این کلمات همگی بر مفهوم ابراز ندامت و طلب بخشش دلالت دارند، هرچند برخی از آنها مانند اعتذار و استغفار ریشه عربی دارند.
متضاد
این واژهها از نظر مفهومی در نقطه مقابل پوزش قرار دارند و نشاندهنده پافشاری بر اشتباه یا عدم تمایل به آشتی هستند.
هم خانواده
واژههای این بخش همگی بر پایه ریشه فعلی کهن «پوزیدن» ساخته شدهاند که به معنای عذر آوردن است.
ریشه
این کلمه اسم مصدر از فعل کهن و متروک «پوزیدن» است. ریشه قدیمیتر آن در زبان پهلوی به صورت pōzišn یا bōzišn (به معنای رهایی، نجات و بخشش) بوده که خود از ریشه هندواروپایی -bʰewg به معنی گریختن و رهایی یافتن گرفته شده است. تحول معنایی آن از رهایی به رهایی از خطا و سپس عذرخواهی صورت گرفته است.
جمله سازی
در جدول
در کلمات متقاطع، اگر طراح جدول به دنبال یک واژه اصیل فارسی ۴ حرفی با مفهوم معذرتخواهی باشد، پاسخ دقیق آن «پوزش» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Apology به طور دقیق معنای پوزشخواهی رسمی یا شخصی را میرساند و Excuse بیشتر به معنی عذرآوردن یا بهانه است.
جمعبندی و توضیح کامل پوزش
واژه «پوزش» یکی از اصیلترین و زیباترین واژگان زبان فارسی است که ریشه در پارسی میانه دارد و مفهوم عمیق اخلاقی و انسانیِ ابراز ندامت و طلب بخشش را زنده نگه میدارد. این کلمه با تکیه بر مصدر کهن «پوزیدن»، نشاندهنده گام اول در مسیر ترمیم رابطهها، کاهش تنشهای اجتماعی و ابراز فروتنی در برابر رفتارهای آسیبرسان است.
در فرهنگ و ادبیات ایرانی، پوزشخواهی نه تنها مایه سرافکندگی نیست، بلکه به عنوان نمادی از تواضع، شجاعت اخلاقی و پذیرش خطا شناخته میشود. گرچه خود این واژه به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است، اما مفاهیم همراستای آن نظیر عذر، استغفار و عفو به وفور در آموزههای دینی و عرفی مورد تأکید قرار گرفتهاند تا صلح و آشتی را در جامعه پایدار سازند.