یعنی چه
این واژه به معنای رسیدگی، پایش و مهار کردن امور است تا از مسیر تعیینشده خارج نشوند. در زبان روزمره به دستگاههای ریموت الکترونیکی نیز کنترل میگویند.
مترادف
واژههایی چون نظارت، مهار و پایش دقیقترین همپوشانی معنایی را با کنترل دارند.
متضاد
مفاهیمی که بر نبود نظم، مهار و بررسی دلالت دارند، متضاد این واژه محسوب میشوند.
هم خانواده
از آنجا که این واژه یک وامواژه فرنگی است، همخانواده سنتی در صرف زبان فارسی ندارد؛ اما این مشتقات در فارسی از آن ساخته شدهاند.
ریشه
این واژه در اصل از واژههای لاتین به معنی «نسخه دوم دفتر ثبت یا مقابله دفتری با دفتر دیگر» (برای بررسی حسابها) گرفته شده و سپس در زبانهای اروپایی به معنای بازرسی و نظارت توسعه یافته است.
در جدول
در طراحهای جدول معمولاً برای راهنمای مهار یا بازرسی، کلمه ۵ حرفی کنترل مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
واژه Control رایجترین معادل برای این مفهوم است.
به عربی
با توجه به بافت متن، از کلمات متفاوتی در زبان عربی استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی هم عین واژه به صورت وامواژه و هم معادل اصیل آن به کار میرود.
به فارسی
فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای این واژه در بافتهای مختلف، معادلهایی چون مهار، پایش و نظارت را پیشنهاد و تصویب کرده است.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه کنترل کاملاً یک وامواژه از زبانهای اروپایی است. در دنیای مدرن و فناوری، این کلمه علاوه بر معنای انتزاعی مهار و نظارت، به عنوان اسم برای دستگاههای ریموتکنترل (دستگاه هدایت از راه دور تلویزیون و لوازم برقی) استفاده گستردهای میان فارسیزبانان دارد.
جمعبندی و توضیح کامل کنترل
واژه «کنترل» یک وامواژه پرکاربرد در زبان فارسی است که از زبان فرانسوی وارد شده و ریشهای لاتین دارد. این کلمه در اصل به معنای مقابله دو دفتر ثبت برای راستآزمایی حسابها بوده، اما امروزه در مفاهیمی وسیعتر مانند نظارت، مهار، مدیریت و هدایت فرآیندها یا افراد به کار میرود.
در زبان فارسی، با وجود معادلهای اصیلی چون پایش، مهار و بازرسی، واژه کنترل جایگاه مستحکمی در ادبیات اداری، فنی، روانشناسی و مکالمات روزمره پیدا کرده است. این کلمه همچنین در دنیای سختافزار به ابزارهای هدایت از راه دور اشاره دارد.
از منظر نمادین، کنترل نشاندهنده قدرت، نظم و غلبه بر آشفتگی است؛ خواه این مهار درونی باشد (مانند خودمهاری در روانشناسی) و خواه بیرونی و ساختاری باشد (مانند مدیریت یک پروژه یا سازمان).