معنی
دوزخ در باورهای دینی و اساطیری، به مکان یا حالتی در جهان پس از مرگ اطلاق میشود که در آن بدکاران، نافرمانان و گناهکاران بر اساس اعمالشان با آتش، سرما یا شکنجههای دیگر مجازات و کیفر میشوند.
یعنی چه
عبارت دوزخ در اصطلاح به معنای نهاییِ سقوط اخلاقی و چشیدن طعم مجازات الهی است؛ جایگاهی که سراسر رنج، سختی و محرومیت از رحمت پروردگار است.
ریشه
این واژه ریشه در زبانهای ایرانی باستان دارد. در زبان پهلوی (فارسی میانه) به صورت duzaxw و در اوستا به صورت duzhahva آمده که از دو بخش «دُژ» (به معنی بد و زشت) و «اَنگهو» (به معنی هستی و جهان) ترکیب شده و رویهمرفته به معنای «جهانِ بد» یا «زندگیِ بد» است.
تلفظ
واژه دوزخ در زبان فارسی امروزی با ضمه روی حرف دال، واو مدی و فتح روی حرف زاء به صورت [دوزَخ] تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه دوزخ به عنوان پاسخ ۴ حرفی برای راهنماهایی چون «جهنم»، «جایگاه گناهکاران» یا «مترادف بهشت» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه کلی Hell برای جهنم و مفهوم دوزخ به کار میرود و کلمه Inferno بیشتر به آتش سهمگین دوزخ یا تصویرگریهای خاص ادبی (مانند دوزخ دانته) اشاره دارد.
به عربی
اگرچه خود کلمه دوزخ در قرآن نیامده، اما مفاهیم مترادف آن مانند جهنم (۷۷ بار)، نار، سقر، حطمه و هاویه به عنوان درجات و نامهای عقوبت الهی بارها ذکر شدهاند.
به فارسی
واژههای جهنم، جحیم، سقر، سعیر، هاویه، نیران و محبس از متداولترین هممعنیهای این واژه در متون نظم و نثر فارسی هستند.
جمعبندی و توضیح کامل دوزخ
واژه دوزخ از اصیلترین کلمات زبان فارسی برای توصیف جایگاه عذاب گناهکاران در جهان پس از مرگ است. ریشهشناسی این واژه نشان میدهد که ایرانیان باستان، جهنم را نه صرفاً یک مکان فیزیکی سوزان، بلکه به عنوان «جهان بد» یا «سبک زندگی زشت و تاریک» در برابر بهشت (جهان نیکو) ارزیابی میکردند که پس از ورود اسلام، این لفظ برای ترجمه مفاهیم قرآنی نظیر جهنم و نار تثبیت شد.
در ادبیات فارسی و فرهنگ عرفانی، دوزخ فراتر از معنای مادی آن، به عنوان نمادی از آتشِ دوری و فراق از معشوق حقیقی، تجسم عینیِ نفس اماره و پیامد تکوینی انحرافات اخلاقی انسان تصویر شده است؛ چنانکه شاعران بزرگ برای نشان دادن رنجِ دوری، آن را به سوزندگی دوزخ تشبیه کردهاند.