یعنی چه
ایطاء در لغت به معنی گام برداشتن بر جای گام دیگری و پایمال کردن است، اما در اصطلاح علوم ادبی و عروض، به تکرار کلمات قافیه در لفظ و معنا اشاره دارد که یکی از عیوب فاحش قافیه به شمار میرود. این تکرار میتواند آشکار (جلی) یا پنهان (خفی) باشد.
تنزلو
تلفظ این واژه به صورت «اِیْطاء» (با مصوت کشیده «ای» و سکون روی یای پیش از طاء) است. واژه مشابه آن «ایتاء» (به معنی دادن و بخشیدن) نیز تلفظ یکسانی دارد اما املای آن متفاوت است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً در پاسخ به راهنماهای 'تکرار قافیه در شعر'، 'از عیوب قافیه' یا معنای لغوی 'پایمال کردن' و 'گام بر جای گام دیگری نهادن' به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف این اصطلاح عروضی و خطای ادبی از عبارت Rhyme repetition یا اصطلاح دقیقتر Tautology در ساختار قافیه استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در علم عروض عرب نیز دقیقاً به همین صورت «الإيطاء» خوانده شده و به معنای عیب تکرار واژه قافیه به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق این اصطلاح ادبی، عباراتی چون 'تکرار قافیه'، 'اعاده قافیه' و در مفهوم لغوی آن 'همگامی' یا 'پایمال کردن' هستند.
در قرآن
خود واژه «ایطاء» به عنوان اصطلاح ادبی در قرآن وجود ندارد. ریشه لغوی آن (و ط ء) در آیاتی مانند «أَشَدُّ وَطْئًا» آمده است. همچنین نباید آن را با واژه «ایتاء» (از ریشه أتی) به معنی دادن و بخشیدن که در عباراتی مثل «إیتاء الزکاة» آمده، اشتباه گرفت.
نماد چیست
در ادبیات سنتی و نقد شعر، ایطاء نماد پدیده یا مفهوم استعاری خاصی نیست؛ بلکه صرفاً یک اصطلاح فنی برای نشان دادن نقص هنری، ضعف تألیف و کمدقتی شاعر در تنوعبخشی به قافیههای شعر است.
جمعبندی و توضیح کامل ایطاء
واژه «ایطاء» یک اصطلاح تخصصی در علوم بلاغی و عروض است که به تکرار کلمات قافیه در لفظ و معنی اشاره دارد. این پدیده از نظر سنت شعر کلاسیک، یکی از عیوب فاحش قافیه به شمار میرود؛ چرا که زیبایی و تنوع موسیقیایی شعر را کاهش میدهد. عروضیان این عیب را به دو نوع «جلی» (آشکار، مانند تکرار پسوندهای آشکار مثل مند) و «خفی» (پنهان) تقسیم میکنند.
از سوی دیگر، باید میان این واژه با واژه همآوای آن یعنی «ایتاء» تفکیک قائل شد. ایتاء به معنی بخشش و عطا کردن است و در قرآن کریم کاربرد فراوانی دارد، در حالی که «ایطاء» یک اصطلاح ادبی محض است و ریشه در معنای لغوی پا بر جای پای دیگری گذاشتن دارد.