یعنی چه
در لغت به معنای دو یا چند چیز است که با یکدیگر شباهت و همسانی دارند. در اصطلاح علوم قرآنی و معرفتی، به متن یا کلامی گفته میشود که به دلیل احتمالات مختلف، معنای قطعی و مراد واقعی آن در نگاه اول آشکار نباشد.
تلفظ
این واژه بر وزن مُتَفَاعِل از باب تفاعل در زبان عربی تلفظ میشود؛ میم مظموم (مُ)، تاء مفتوح (تَ)، شین مفتوح همراه با الف (شَا) و باء مکسور (بِ).
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند همسان، مانند یکدیگر، همشکل یا کلام غیرآشکار به عنوان راهنما آمده و پاسخ آن متشابه است.
به انگلیسی
برای مفاهیم عمومی شباهت از واژههایی نظیر Similar و در متون تخصصی فلسفی یا قرآنی برای بیان عدم قطعیت معنا از Ambiguous استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معاصر، علاوه بر خود واژه متشابه، از مترادفهای همریشه یا هممعنی آن مانند مشابه و مماثل برای رساندن مفهوم همسانی استفاده میگردد.
به فارسی
معادلهای اصیل و دقیق فارسی این واژه شامل کلماتی چون همانند، همسان، همگون، مانند و همتا است که ویژگیِ داشتن صفات مشترک میان دو چیز را نشان میدهند.
در قرآن
در قرآن به دو شکل به کار رفته است؛ یکی به معنای همگونی و زیبایی کل آیات (کِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِیَ) و دیگری در تقسیمبندی آیات به دو دستهٔ محکم و متشابه (وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ) که دسته دوم به دلیل چندبعدی بودن، معنای قطعیشان با ارجاع به آیات محکم روشن میشود.
نماد چیست
این کلمه انتساب به نماد تصویری یا سمبل خاصی در هنر ندارد، اما در لغتشناسی و منطق به عنوان نمادی برای ابهام، تکثر معنایی و ساختارهای همشکل با باطن متفاوت شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل متشابه
واژه متشابه از ریشه عربی «ش-ب-ه» گرفته شده و در اصل به معنای همسانی، شباهت و همانندی میان دو یا چند چیز است. این کلمه در زبان فارسی به طور گسترده برای توصیف پدیدهها، اشکال هندسی یا گزارههایی که ویژگیهای مشترک ظاهری دارند به کار میرود و بر وزن متفاعل تلفظ میشود.
بخش مهمی از شهرت و کاربرد این کلمه به علوم قرآنی و ادبیات دینی بازمیگردد. در این بستر، اصطلاح «آیات متشابهات» در برابر «آیات محکمات» قرار میگیرد و به آن دسته از عباراتی اشاره دارد که به دلیل چندمعنایی بودن یا عمق مفاهیم، مراد و مقصود نهایی آنها در نگاه اول واضح نیست و برای درک صحیح، نیازمند تفسیر، تدبر و ارجاع به اصول محکم و روشن هستند.