یعنی چه
این عبارت کنایه از مغبون شدن و فاحشترین نوع ضرر است؛ زمانی که شخص دارایی، عمر یا ارزش بزرگی (زر) را از دست میدهد و در مقابل، چیزی بسیار ناچیز و بیارزش (پشیز) به دست میآورد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب کنایی به صورت «zar fakandan va pashiz gereftan» است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول درباره کنایه از ضرر بزرگ در برابر سود اندک، این عبارت ۱۷ حرفی به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای این مفهوم از اصطلاحات مربوط به تبادل طلا با زباله یا معامله دلار با سکه کمارزش استفاده میشود.
به عربی
در ادبیات عرب نیز مفاهیم مشابهی برای فروختن جواهر در برابر سنگریزه یا خاک جهت نشان دادن زیان فاحش وجود دارد.
به فارسی
معادلهای فصیح فارسی این عبارت شامل اصطلاحاتی چون «خر دادن و خیار ستدن»، «کلند به امید سوزن گم کردن» و «معاملهٔ زیانبار» است که همگی بر فریبخوردگی در مبادله دلالت دارند.
نماد چیست
در این کنایه، «زر» نماد حقیقت، ایمان، عمر یا دارایی واقعی است و «پشیز» نماد دنیا، فریب و امور فانی؛ لذا کل عبارت نماد از دست دادن ارزشهای والای انسانی برای دستیابی به متاع ناچیز دنیوی است.
جمعبندی و توضیح کامل زر فکندن و پشیز گرفتن
عبارت کنایی «زر فکندن و پشیز گرفتن» یکی از ضربالمثلهای اصیل و فصیح زبان فارسی است که ریشه در نظام اقتصادی ایران باستان دارد. در این عبارت، زر به معنای طلا و ثروت گرانبهاست و پشیز به کوچکترین سکه مسین یا برنجی کمارزش در دوران ساسانیان اطلاق میشده است. ترکیب این دو واژه تضادی آشکار را میسازد که نشاندهنده بدترین نوع مبادله است.
این اصطلاح در ادبیات و عرفان فارسی بیشتر برای توصیف افرادی به کار میرود که در زندگی دچار خطای محاسباتی بزرگی شدهاند؛ کسانی که گوهر ناب وجود، شرف یا عمر خود را در ازای لذتهای زودگذر و بیارزش دنیا میفروشند. گرچه این عبارت عینا در قرآن نیامده، اما از نظر مفهومی کاملا با آیاتی که زیانکاران واقعی (فروشندگان هدایت در برابر گمراهی) را توصیف میکنند، همخوانی دارد.