یعنی چه
ترکیبی وصفی از «شیر» (حیوان مقتدر) و «مغرور» (از ریشه عربی غـرّ به معنی فریبخورده). در لغت و ادبیات کنایه از موجود یا حاکم قدرتمندی است که دچار خودپسندی افراطی شده و به تواناییهایش غره است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه تشکیل شده است: «شِیر» با کسر اضافه به واژه «مَغرور» متصل میشود.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، به عنوان پاسخ برای عباراتی چون «سلطان متکبر جنگل» یا «نماد قدرتِ فریبخورده در حکایات» به کار میرود.
به انگلیسی
در متون و ترجمههای انگلیسی بسته به میزان منفی بودن بار معنایی تکبر، از صفات proud (مغرور/باافتخار) یا arrogant و haughty (متکبر و خودخواه) استفاده میشود.
به عربی
واژه أسد به معنای شیر و مغرور یا متکبر به عنوان صفت آن در زبان عربی برای این مفهوم ساختار یافته است.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای بیان این مفهوم از واژه aslan (شیر) به همراه صفات mağrur یا kibirli (متکبر) استفاده میکنند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک پارسی (مانند داستان شیر و خرگوش در مثنوی معنوی و کلیله و دمنه)، شیر مغرور نماد پادشاهان و قدرتمندانی است که به نیروی بدنی یا نظامی خود میبالند، اما در نهایت به دلیل خودبینی و نداشتن تدبیر، فریب موجودات کوچکتر (مانند خرگوش که نماد عقل و هوش است) را میخورند و در چاه هلاکت سقوط میکنند. ریشه اصلی واژه مغرور نیز به معنی «فریبخورده» است؛ یعنی کسی که پیش از هر چیز، فریب ظاهر و ذهنیت خودش را دارد.
جمعبندی و توضیح کامل شیر مغرور
عبارت «شیر مغرور» یک واژه مستقل قاموسی در لغتنامهها نیست، بلکه یک ترکیب وصفی برجسته در فرهنگ عامه و ادبیات تعلیمی است. این ترکیب از واژه اصیل و فارسی «شیر» به عنوان مظهر قدرت و صفت عربی «مغرور» (اسم مفعول از ریشه غـرّ به معنای فریبخورده) ساخته شده است که در مجموع به معنای شیری است که به جاه و توان خود غره گشته و دچار خود بزرگبینی مفرط شده است.
در حکایات کهن و ادبیات فابل، این مفهوم جایگاه نمادین بسیار مهمی دارد. شیر مغرور معمولاً حاکم یا پهلوانی با هیبت اما فاقد دوراندیشی و فروتنی را تصویر میکند که در تقابل با حیوانات کوچکتر ولی باهوش، شکست سختی میخورد؛ مانند داستان معروف شیر و خرگوش در مثنوی که شیر با دیدن عکس خود در چاه، فریب خورده و خود را نابود میسازد.