یعنی چه
واژه «قیومت» در اصطلاح عامیانه و کاربرد روزمره، ادغامی از دو مفهوم حقوقی و کلامی است: در معنای حقوقی (قَیمومت) به مفهوم سرپرستی، قیم بودن و اداره امور مالی و قانونی افراد محجور (مانند کودکان و ناتوانان ذهنی) است و در اصطلاح کلامی و عرفانی (قَیّومیت) به معنای قائمبهذات بودن، پایداری همیشگی و بینیازی مطلق میباشد.
تلفظ
این واژه در متون رسمی به دو صورت تلفظ و نگارش میشود: برای مباحث حقوقی و سرپرستی به صورت «قَیموُمَت» (ghay-moo-mat) و در مباحث الهیات و پایداری به صورت «قَیُّومِیَّت» (ghay-yoo-miyyat) بیان میگردد.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، پاسخ دقیق برای این نشانه خود واژه «قیومت» است که ۵ حرف دارد. صورتهای استاندارد دیگر آن یعنی قیمومت و قیومیت ۷ حرفی هستند.
به انگلیسی
بسته به متن کاربرد، در مراجع حقوقی بینالمللی از واژه Guardianship یا Trusteeship استفاده میشود و در متون فلسفی و کلامی معادل Self-subsistence یا Sovereignty به کار میرود.
به عربی
این واژهها در زبان عربی مصادر جعلی (صناعی) ساخته شده از ریشه (ق و م) هستند که به طور دقیق متناسب با نوع کاربرد حقوقی یا الهی تفکیک میشوند.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این واژه شامل سرپرستی، ولایت، کفالت و نگاهداری (در بخش حقوقی) و پاینده بودن، قائمالذاتی و جاودانگی (در بخش معنایی و کلامی) است.
در قرآن
خود واژه «قیومت» در قرآن مجید ذکر نشده است؛ اما ریشه اصلی آن در صفت مبالغه «القَیُّوم» (به معنی قائم به ذات و برپا نگهدارنده هستی) ۳ بار در قرآن همراه با صفت «الحَیّ» آمده است که مشهورترین آنها در آیه ۲۵۵ سوره بقره (آیتالکرسی) متبلور است.
جمعبندی و توضیح کامل قیومت
واژه «قیومت» در واقع یک صورت ادغامشده و عامیانه در زبان فارسی است که از دو واژه متمایز ریشه میگیرد. شکل اول آن «قَیمومت» نام دارد که واژهای حقوقی به معنای سرپرستی، قیم بودن و اداره امور مالی و قانونی افراد محجور و ناتوان است. شکل دوم آن «قَیّومیت» است که مفهومی کلامی و عرفانی داشته و به معنای بینیازی مطلق، قائمبه-ذات بودن و پایداری همیشگی تکیهگاه هستی اشاره میکند.
از نظر ریشهشناسی، هر دو اصطلاح از ریشه سه حرفی عربی (ق و م) به معنای ایستادن، برپا داشتن و اداره کردن گرفته شدهاند. اگرچه شکل پنجحرفی «قیومت» در فرهنگهای لغت اصیل مثل دهخدا و معین به طور مستقل ثبت نشده است، اما در تداول عامه و به ویژه در طراحهای جدول کلمات متقاطع، به عنوان یک کلیدواژه رایج برای اشاره به مفاهیم حمایت قانونی یا ثبات و پایداری به کار میرود.