معنی
«عِبْرَت» در لغت به معنای گذشتن و عبور کردن است و در اصطلاح به معنی پند گرفتن، درس آموختن از ماجراهای گذشته یا سرنوشت دیگران، و انتقال از ظاهر یک حادثه به باطن و حقیقت آن است.
یعنی چه
عبرت یعنی اینکه انسان با نگاه کردن به فرجام کار دیگران و حوادث روزگار، مسیر درست را پیدا کند و اشتباهات گذشته را تکرار نکند؛ در واقع نوعی بینایی دل و هوشیاری است.
مترادف
واژههایی مانند پند، اندرز، درس و موعظه بیشترین شباهت معنایی را با عبرت دارند و به مفهوم آگاهیبخشی اشاره میکنند.
متضاد
در مفاهیم مقابل عبرت، غفلت و بیتوجهی قرار دارند که به معنای درس نگرفتن از اتفاقات و اصرار بر اشتباهات است.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه ثلاثی مجرد عربی (ع ب ر) مشتق شدهاند که مفهوم پایه آن گذشتن و انتقال است.
ریشه
ریشه اصلی این واژه عربی است. مفهوم آن عبور ذهن از ظاهر یک حادثه به باطن، نتیجه و عمق آن است که در نهایت به درس گرفتن منجر میشود.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «پند» یا «درس آموزنده»، کلمه ۴ حرفی «عبرت» قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههایی مانند lesson و warning کاربرد مشابهی دارند و در زبان ترکی استانبولی نیز عینا به صورت İbret استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل عبرت
واژه «عبرت» یکی از مفاهیم عمیق اخلاقی و تربیتی در فرهنگ فارسی و اسلامی است که ریشه در مفهوم عبور و گذار دارد. این کلمه به انسان یادآور میشود که نباید در ظاهر حوادث و مادیات دنیا متوقف شد، بلکه باید با دیدهای بینا از سرگذشت پیشینیان و آثار به جای مانده از تاریخ، پند و سرمشق گرفت.
در متون معتبر و آیات قرآنی مانند «فاعتبروا یا اولی الابصار»، عبرتآموزی به عنوان ویژگی خردمندان و صاحبان بصیرت معرفی شده است. در ادبیات فارسی نیز ویرانهها و آثار باستانی نظیر ایوان مدائن همواره به عنوان آینه عبرت توصیف شدهاند تا زوال قدرتهای مادی و اهمیت هوشیاری انسان را گوشزد کنند.