یعنی چه
ترکیب «سمع و بصر» از دو واژه عربی «سمع» به معنای شنیدن یا حس شنوایی و «بصر» به معنای دیدن یا حس بینایی تشکیل شده است. این ترکیب کنایه از تمام مجاری اصلی درک، دریافت اطلاعات و شناخت در انسان دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «سَمع» (با فتح سین و سکون میم) و «بَصَر» (با فتح باء و صاد) است که در زبان فارسی معمولاً با واو عطف به صورت «سَمع و بَصَر» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «سمع و بصر» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «گوش و چشم» یا «حواس شنوایی و بینایی» به کار میرود و دقیقاً ۷ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای معادلسازی این ترکیب اصطلاحی از واژگان مربوط به حس شنوایی و بینایی استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب اصالتاً عربی است و در متنهای علمی، فلسفی و دینی عربی به همین صورت یا به شکل اصطلاح علمی آن به کار میرود.
به فارسی
معادل دقیق و روان این ترکیب عربی در زبان فارسی، «شنوایی و بینایی» یا در حالت ملموستر «گوش و چشم» است که به مجاری دریافت حسی اشاره دارد.
در قرآن
در قرآن کریم، این دو کلمه دهها بار در کنار هم آمدهاند (مانند آیه ۳۶ سوره اسراء). یک نکته شگفتانگیز قرآنی این است که «سمع» همواره بر «بصر» مقدم شده که با یافتههای پزشکی مدرن درباره تکامل زودتر سیستم شنوایی جنین همخوانی دارد. همچنین سمع در قرآن همیشه مفرد و ابصار (جمع بصر) به صورت جمع میآید.
جمعبندی و توضیح کامل سمع و بصر
ترکیب «سمع و بصر» فراتر از دو واژه ساده برای نامیدن حواس پنجگانه، یک اصطلاح معرفتشناختی و قرآنی است که به اساسیترین ابزارهای دریافت اطلاعات، شناخت و آگاهی انسان اشاره دارد. این دو حس به عنوان دروازههای ورود دانش و تجربه به قلب و ذهن انسان شناخته میشوند.
در نگاه علمی و پزشکی مدرن نیز اهمیت متمایز این دو حس اثبات شده است، به طوری که در روند رشد جنین، حس شنوایی زودتر از بینایی شکل میگیرد؛ ترتیبی که به زیبایی در تمامی آیات مربوطه در قرآن رعایت شده و کلمه سمع همواره پیش از بصر یا ابصار ذکر گردیده است.
در نهایت، این ترکیب در ادبیات دینی و عرفانی نمادی از مسئولیت انسان در برابر نعمات الهی و حقایق هستی است. گوش و چشم امانتهایی هستند که انسان موظف است از آنها در مسیر درک حقیقت، کسب بصیرت و هدایت استفاده کند.