یعنی چه
این واژه ترکیب اسم «قِثّاء» (نوعی گیاه از تیره کدوییان شبیه خیار چنبر) و ضمیر متصل «ها» (آن) است که اشاره به خیار یا محصولات کدویی حاصل از یک زمین یا محیط مشخص دارد.
مترادف
در لغتنامهها برای این واژه معادلهایی چون خیار دراز یا خیارچنبر ذکر شده است.
متضاد
از آنجا که این کلمه نام یک گیاه و جامد است، متضاد مستقیم و اصطلاحی برای آن در لغت تعریف نمیشود.
ریشه
این کلمه اصالتاً عربی است و از ریشه «قثأ» مشتق شده است. کلماتی مانند «قِثّاءَة» (یک عدد خیار) و «مَقْثَأة» (خیارزار) با آن همخانواده هستند.
جمله سازی
به عربی
در زبان عربی فصیح، واژه قثاء به عنوان اسم جنس برای خیار و گیاهان مشابه از تیره کدوییان به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق و تحتاللفظی این واژه ترکیبی در زبان فارسی، «خیارِ آن» یا «خیارچنبرِ متعلق به آن» میشود.
در قرآن
این کلمه در جریان درخواست بنیاسرائیل برای تغییر غذای آسمانی (منّ و سلوی) به محصولات زمینی ذکر شده است: «...مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا...» که به معنی سبزی، خیار، سیر، عدس و پیاز آن زمین است. این ماجرا در فرهنگ قرآنی نمادی از دنیاگرایی و ترجیح دادن نعمتهای پست بر نعمتهای والای الهی است.
جمعبندی و توضیح کامل قثائها
واژه «قِثَّائِهَا» یک ترکیب عربی قرآنی است که از کلمه «قِثّاء» به معنای خیار یا خیارچنبر و ضمیر متصل «ها» تشکیل شده و روی هم رفته به معنای «خیارِ آن» یا خیارهای آن زمین است. این کلمه تنها یک بار در آیه ۶۱ سوره مبارکه بقره به کار رفته و سرگذشت قوم بنیاسرائیل را روایت میکند که به دلیل عدم صبر، خواهان مواهب زمینی نظیر خیار، سیر و عدس شدند.
از نظر ریشهشناسی، این واژه نباید با کلمه «غُثاء» (با حرف غین) که به معنی خاشاک و کف روی سیلاب است اشتباه گرفته شود. قثائها دقیقاً به محصولات کشاورزی از تیره کدوییان اشاره دارد و در ادبیات تفسیری نمادی از مادیگرایی و ترجیح دادن امور فانی بر مواهب پایدار آسمانی تلقی میشود.