یعنی چه
مترجم به شخصی اطلاق میشود که تخصص و مهارت انتقال مفاهیم، معانی و ساختارهای زبانی را از یک زبان (زبان مبدا) به زبان دیگر (زبان مقصد) بهصورت مکتوب یا شفاهی دارا است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت مُتَرجِم (تلفظ کتابی و رسمی: mutarjim) خوانده میشود که مصوت اول آن ضمه (ـُ) و مصوت پیش از آخر آن کسره (ـِ) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای «مترجم» یا «ترجمهکننده»، بسته به تعداد حروف خواسته شده، کلماتی مانند مترجم، ترجمان، دیلماج و ترزبان کارایی دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بین مترجم متن مکتوب و مترجم همزمان یا شفاهی تفکیک قائل میشوند.
به عربی
در زبان عربی از همین واژهٔ مُتَرجِم و همچنین واژهٔ قدیمیتر ترجمان برای این مفهوم استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی واژهٔ اصیل Çevirmen و واژهٔ وامگرفتهٔ Tercüman به کار میروند.
به فارسی
معادلهای اصیل و واژگان جایگزین فارسی برای این کلمه شامل برگرداننده، گزارنده، ترزبان و ترجمهگر است.
جمعبندی و توضیح کامل مترجم
واژهٔ مترجم ریشه در قالب زبان عربی (از ریشه چهارحرفی ت-ر-ج-م) دارد، اما خاستگاه باستانی آن به واژهٔ اکدی و آرامی «ترگومانو» برمیگردد و برخی زبانشناسان نیز آن را معرب واژهٔ فارسی «ترزبان» میدانند. مترجم نقش پل ارتباطی را میان فرهنگها و زبانهای مختلف ایفا میکند و مفاهیم را از ساختاری به ساختار دیگر جابهجا میسازد.
در زبان فارسی برای این واژه مترادفات کهن و ارزشمندی همچون ترجمان، دیلماج و گزارنده وجود دارد. این کلمه با حروف پنجگانهاش از واژههای پرکاربرد در ادبیات، امور بینالملل و همچنین جداول کلمات متقاطع به شمار میرود.