یعنی چه
واژه «مَعْدان» در متون کهن لغوی و عربی کلاسیک به دو معنای اصلی به کار رفته است؛ اول به عنوان صفتی برای انسان پرخور و فراخمعده، و دوم در کالبدشناسی و اسبشناسی به معنای پهلو و حدفاصل بین دو کتف تا انتهای شکم حیوان که محل قرارگیری پای سوارکار است. همچنین این کلمه نام یک شاعر مخضرم (معدان بن جواس) نیز بوده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مَعْدان (فتح میم، سکون عین) است و نباید با واژه «مَعادن» که جمعِ معدن است اشتباه گرفته شود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً با راهنمای «پهلوی اسب»، «فاصله کتف تا شکم اسب» یا «مرد پرخور و فراخمعده» خواسته میشود.
به انگلیسی
بسته به متن و کاربرد، معادل انگلیسی آن برای بخش آناتومی بدن حیوان Flank یا Saddle region و برای ویژگی فرد پرخور Large-stomached است.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی کلاسیک است. در عربی معاصر برای بخش اسمی از کلمات الجنب یا الخاصرة و برای بخش صفتی از عبارت واسع المعدة استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی معادل دقیق یککلمهای ندارد؛ اما برای معنای پهلوی اسب و انسان از Böğür یا Karın yanı و برای صفت شکمگنده از Geniş mideli استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و برابرهای دقیق فارسی این واژه در متون کهن شامل «فراخمعده» و «شکمپرست» (در نقش صفت) و کلمات «پهلو» و «تهیگاه» (در نقش اسم برای کالبدشناسی بدن) است.
نماد چیست
واژه معدان صرفاً یک اصطلاح تشریحی، لغوی و کالبدشناسی کهن است و در ادبیات فارسی یا عربی به عنوان نماد یا مظهر مفهوم استعاری و اسطورهای خاصی به کار نرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل معدان
واژه «مَعْدان» یک لغت کهن، تخصصی و کمکاربرد در زبان عربی کلاسیک و متون ادبی قدیمی فارسی است. این کلمه به دلیل شباهت ظاهری نباید با کلمه «مَعادن» (جمع معدن) اشتباه گرفته شود؛ چرا که مَعْدان یک لفظ مستقل ۵ حرفی است که بسته به موقعیت متن، دو معنای کاملاً متفاوت دارد: یکی در قالب صفت برای انسان پرخور و فراخمعده، و دیگری در قالب اسم برای اشاره به کالبدشناسی پهلو و فاصله میان دو کتف تا شکم اسب.
در لغتنامههای شاخصی مثل دهخدا و منتهیالارب، درباره ریشه اصلی آن اختلافنظر وجود دارد؛ برخی آن را مشتق از ریشه (م ع د) و مرتبط با معده میدانند و برخی دیگر آن را از ریشه (ع د د) به شمار میآورند. این واژه در فارسی امروز کاربرد زنده ندارد و بیشتر در حل جدولهای کلمات متقاطع یا بررسی متون کهن دوزبانه مورد توجه قرار میگیرد.