یعنی چه
عماریدار به کسی گفته میشود که مسئولیت حمل، راندن یا همراهی عماری (اتاقک چوبی مسقفی که بر پشت شتر یا فیل میبندند) را بر عهده دارد. در ادبیات کلاسیک، این واژه بیشتر به صورت کنایی برای اشاره به ساربان، شتربان یا کارواندار به کار میرود.
تلفظ
این واژه از ترکیب واژهٔ عربی عَمّاریّة با تشدید روی حرف مِیم و پسوند فاعلی فارسیِ دار ساخته شده است و به صورت عَمّاریدار تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق این پرسش در جدولهای متقاطع واژهٔ «عماری دار» با ۸ حرف است. از معادلهای دیگر آن میتوان به ساربان یا کجاوهدار اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به مراجع متن، از اصطلاحاتی که به حمل کجاوه یا راندن شتر کاروان اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای این مفهوم از ترکیبهای توصیفی مانند حامل الهودج یا واژگان مرتبط با هدایت کاروان شتر استفاده میکنند.
به فارسی
برابرهای اصیل و رایج این واژه در زبان فارسی شامل کجاوهدار، ساربان، محملدار، عماریکش و شتربان است که همگی به وظیفه هدایت و حمل محمل کاروان اشاره دارند.
در قرآن
خود ترکیب «عماریدار» یا واژهٔ «عماری» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، ریشه سه حرفی آن یعنی (ع-م-ر) در قالب کلماتی نظیر «عَمَرُوهَا» (آیه ۹ سوره روم) یا «تَعْمُرُوا» (آیه ۱۸ سوره توبه) به معنی آباد کردن و ساختن به چشم میخورد.
نماد چیست
در شعر و ادبیات کلاسیک فارسی (بهویژه سبک عراقی)، عماریدار نمادی از تقدیر، واسطه یا راهنمای کاروان معشوق است. عاشق در این تصویرسازی، وصال یا هجران خود را وابسته به اراده و مسیر حرکت عماریدار میداند؛ همانطور که حافظ میفرماید: «عماریدار لیلی را که مهد ماه در حکم است / خدا را در دل اندازش که بر مجنون گذار آرد».
جمعبندی و توضیح کامل عماری دار
واژهٔ «عماریدار» یک صفت مرکب فاعلی و قدیمی در زبان فارسی است که از ترکیب واژه عربی عَمّاریّة (کجاوه یا اتاقک چوبی روی شتر و فیل) و پسوند فاعلی فارسی «دار» تشکیل شده است. این واژه در اصطلاح به کسی اطلاق میشده که مسئولیت راندن، حمل و نگهداری کجاوه حامل مسافران (بهویژه زنان و بزرگان) را در کاروانها بر عهده داشته است.
در ادبیات کلاسیک فارسی، بهویژه در اشعار شاعرانی چون حافظ، این واژه کاربردی کنایی و نمادین یافته است. عماریدار در شعر سنتی، نماد واسطه یا گرداننده مسیر کاروان معشوق است که سرنوشت عاشق و احتمال وصال او به تصمیم و مسیر حرکت این شخص بستگی دارد. این کلمه امروزه کاربرد روزمره ندارد و بیشتر در متون ادبی و تاریخی دیده میشود.