یعنی چه
عبارت «اهل دوز و کلک» در زبان فارسی کنایه از فردی است که برای رسیدن به اهداف خود از راههای غیرمستقیم، نادرست، پنهانکاری و چیدن نقشههای فریبکارانه استفاده میکند. این ترکیب عامیانه و اصطلاحی نشاندهنده تزویر و عدم صداقت در رفتار شخص است.
تلفظ
این ترکیب از سه بخش تلفظی تشکیل شده است: «اَهل» (با کسره اضافه) + «دوز» (با واو مجهول یا معروف) + «و» (عطف) + «کَلَک» (با فتح کاف اول و دوم).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در صورت مواجهه با راهنمای «شخص فریبکار و حیلهگر» یا خود اصطلاح، پاسخ دقیق آن با شمارش حروف حروف کل ترکیب یعنی «اهل دوز و کلک» برابر با ۱۰ حرف است.
به انگلیسی
برای توصیف این اصطلاح در زبان انگلیسی میتوان از واژههایی استفاده کرد که به جنبههای مختلف فریبکاری و برنامهریزی مخفیانه اشاره دارند.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به چنین شخصی از واژههای مشتق از خدعه، حیله و احتیال استفاده میشود که نشاندهنده رفتار غیرصادقانه است.
در قرآن
خود اصطلاح عامیانه و فارسی «اهل دوز و کلک» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما مفاهیم همارز آن مانند مکر، خدعه و نفاق به وفور بررسی شدهاند. برای مثال واژههایی نظیر «خادِع» (خدعهگر، سوره نساء آیه ۱۴۲) و «مَکّار» (حیلهگر، سوره آلعمران آیه ۵۴) به این نوع رفتارها اشاره دارند.
نماد چیست
این اصطلاح در فرهنگ عامه و ادبیات تعلیمی ایران، یادآور حیلهگری است و از نظر نمادین معمولاً با حیواناتی چون «روباه» یا در برخی حکایتها «شغال» که مظهر مکر، دغلبازی و پنهانکاری هستند، شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل اهل دوز و کلک
اصطلاح عامیانه و کنایی «اهل دوز و کلک» در زبان فارسی برای توصیف افرادی به کار میرود که رفتاری صادقانه و شفاف ندارند. این افراد با توسل به تزویر، حقهبازی و چیدن نقشههای پنهانی سعی میکنند کار خود را پیش ببرند یا دیگران را فریب دهند. واژه «دوز» در این ترکیب از ریشه دوختن (کنایه از سر هم کردن نقشه) و «کلک» به معنای حقه و ترفند سر هم بندیشده است.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، این صفت مایه نکوهش است و متضاد مفاهیمی چون سادگی، پاکنیتی، راستکرداری و بیغلوغش بودن محسوب میشود. در جداول کلمات متقاطع و لغتنامهها، این ترکیب ده حرفی مترادف با شیادی، مکار بودن و حیلهگری دانسته شده و در زبانهای دیگر نظیر انگلیسی و عربی نیز معادلهای دقیقی برای رساندن این مفهوم منفی وجود دارد.