یعنی چه
ترکیبی اضافی که در متون ادبی و عرفانی به عنوان سرچشمهای اسطورهای و خیالی در ظلمات (تاریکیها) شناخته میشود که نوشیدن از آن موجب عمر جاویدان میگردد. در اصطلاح عرفانی نیز کنایه از فیض الهی و معرفت شهودی است.
تلفظ
این ترکیب از واژهٔ فارسی «چشمه» (با مصوت نیمباز و سکون شین) و واژهٔ عربی «حیات» (با فتح حاء و یاء مشدد با الف) تشکیل شده است.
در جدول
در مسابقات جدول کلمات، این واژه معمولاً در پاسخ به راهنماهایی همچون «سرچشمه جاودانگی» یا «آبی که خضر از آن نوشید» میآید.
به انگلیسی
در культور و ادبیات انگلیسی برای اشاره به مفهوم چشمهٔ جوانی و جاودانگی از این اصطلاحات استفاده میشود.
به عربی
در زبان و متون عرفانی عربی، عینالحیاة دقیقترین معادل برای این ترکیب اسطورهای است.
در قرآن
عبارت «چشمهٔ حیات» به صورت نصّ صریح در قرآن وجود ندارد. با این حال، مفسران ریشه اسطورهای آن را با آیات ۶۰ تا ۸۲ سوره کهف و ماجرای سفر موسی (ع) و همسفرش (خضر) به مجمعالبحرین مرتبط میدانند؛ جایی که ماهی مرده در اثر تماس با آب آن منطقه زنده شد.
نماد چیست
در ادبیات نمادین و اشعار شاعرانی چون حافظ و مولانا، چشمهٔ حیات نمادی از حقیقت پنهان در تاریکی آزمونها (ظلمات)، تجلی عشق و سخن حق است که روح انسان را از مرگ معنوی نجات میدهد.
جمعبندی و توضیح کامل چشمه ٔ حیات
چشمهٔ حیات ترکیبی آمیخته از زبان فارسی و عربی است که عمیقاً با فرهنگ، اسطورهشناسی و ادبیات عرفانی شرق گره خورده است. این واژه کنایه از سرچشمهای پنهان در تاریکیهاست که نوشیدن از آن حیات ابدی میبخشد و در داستانهای کهن با نام حضرت خضر و ذوالقرنین پیوند دارد.
اگرچه این عبارت به طور مستقیم در متن قرآن کریم ذکر نشده، اما تجلی معنوی آن در تفاسیر سوره کهف و نمادهای بهشتی چون کوثر و سلسبیل به چشم میخورد. در شعر فارسی نیز شاعران بزرگ از آن به عنوان استعارهای برای لب معشوق، کلام پیر طریقت و فیض مطلق خداوند بهره بردهاند.