یعنی چه
«خسیس» به کسی گفته میشود که در خرج کردن مال خود، حتی برای خود و خانوادهاش، سختگیری بیجا و افراطی میکند. «لئیم» معنای شدیدتری دارد؛ یعنی علاوه بر بخل مالی، دارای پستی طبع، ناکسی و فروپایه بودن شخصیت است. در فرهنگ غیاثاللغات آمده که خسیس یا بخیل خود میخورد و به دیگران نمیدهد، اما لئیم از شدت پستی نه خود میخورد و نه به دیگران میبخشد.
تلفظ
واژه اول به صورت خَسیس (فتح خ و سکون سین اول) و واژه دوم به صورت لَئیم (فتح لام و سکون همزه مکسور) تلفظ میشود که هر دو ریشه در زبان عربی دارند.
در جدول
پاسخ دقیق این عبارت در جدولهای متقاطع ۹ حرف دارد که همان «خسیس و لئیم» است. برای کلمات هممعنی منفرد میتوانید از واژههای ۴ حرفی مثل بخیل یا ممسک استفاده کنید.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگانی چون stingy و miserly بیشتر به جنبه بخل مالی (خسیس) اشاره دارند، در حالی که واژه mean میتواند همزمان بخل مالی و فرومایگی اخلاقی (لئیم) را منعکس کند.
به فارسی
معادلها و تعابیر کنایی اصیل در زبان فارسی برای این کلمات شامل مواردی چون ناخنخشک، سختدست، چشمتنگ، خشکدست، گدامنش، ناتراش و فرومایه است.
در قرآن
عین واژههای «خسیس» و «لئیم» در متن قرآن کریم به کار نرفته است. با این حال، مفاهیم آنها با تعابیر شدیدی مانند «بُخل»، «شُحّ» (خساست همراه با حرص شدید در آیه ۱۲۸ سوره نساء) و «قَتور» (تنگچشم و بسیار خسیس در آیه ۱۰۰ سوره اسراء) مطرح و نکوهش شده است. همچنین صفت مقابل آن یعنی «کریم» بارها در قرآن آمده و در روایات اسلامی (مانند نهجالبلاغه) تفاوت آشکار لئیم و کریم برجسته شده است.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ عامیانه، شخصیت «قارون» در تاریخ اسلامی و «اسکروچ» در داستانهای غربی، نمادهای بارز انسانی خساست و لئامت هستند. در باورهای مربوط به طبیعت و حیاتوحش نیز گاهی «مورچه» به خاطر جمعآوری افراطی دانه یا «کفتار» به خاطر رویکرد پست در ربودن غنیمت دیگران، به عنوان نماد این صفات شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل خسیس و لئیم
ترکیب واژگانی «خسیس و لئیم» برای توصیف اوج افراط در مالاندوزی و امتناع از خرج کردن، همراه با روحیهای پست و عاری از کرامت انسانی به کار میرود. ریشه هر دو واژه عربی است؛ اما خسیس بیشتر به تنگنظری و بخل مالی (حتی نسبت به خود فرد) اشاره دارد، در حالی که لئیم فراتر رفته و پستی طبع و فرومایگی اخلاقی را نیز شامل میشود. به طوری که در فرهنگهای کهن ذکر شده، خسیس ممکن است خود بخورد و به دیگران ندهد، اما لئیم از شدت ناکسی نه خود استفاده میکند و نه به دیگران میبخشد.
اگرچه این دو لفظ به صورت مستقیم در قرآن کریم نیامدهاند، مفاهیم متناظر آنها مثل بخل شدید (شُحّ) به شدت نکوهش شده است. در ادبیات فارسی این ترکیب نماد بارز ضد ارزش، فروپستی شخصیت و در مقابل صفت والای کرامت و سخاوت قرار دارد.