یعنی چه
السبا (در اصل همان سَبَأ با الف و لام تعریف) اسم خاص برای تمدن و پادشاهی کهن یمن باستان است که به خاطر ثروت فراوان و حکومت ملکه بلقیس شهرت دارد. در ریشهشناسی لغوی واژه، معانی فرعی مانند خریدن شراب برای فروش مجدد نیز ذکر شده است، اما کاربرد اصلی آن نام جغرافیایی و تاریخی است.
تلفظ
این واژه در زبان عربی به صورت السَّبَأ (با همزه در پایان) تلفظ میشود که در انتقال به زبان فارسی معمولاً همزه پایانی حذف شده و به صورت اَسسَبَا یا به طور ساده سَبَأ خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحانی است که تمدن کهن یمن، پادشاهی ملکه بلقیس یا سوره سی و چهارم قرآن را با تعداد حروف مشخص (۵ حرفی با الف و لام) مد نظر دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این پادشاهی باستانی و ملکه آن، بیشتر از واژه Sheba (مانند Queen of Sheba) و گاهی از نگارش مستقیم Saba استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی این کلمه اسم علم مشهوری است که همراه با الف و لام تعریف به صورت السَّبَأ نوشته میشود و اشاره به همان تمدن جنوب عربستان دارد.
به فارسی
معادل رایج و روان این کلمه در زبان فارسی، «سبا» یا «سرزمین سبا» است که در اشعار و ادبیات کلاسیک فارسی نیز بارها به کار رفته است.
در قرآن
این واژه ۲ بار به طور صریح در قرآن آمده است؛ یک بار در سوره نمل آیه ۲۲ از زبان هدهد به حضرت سلیمان («وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَأٍ بِنَبَأٍ يَقِينٍ») و یک بار در سوره سبأ آیه ۱۵ («لَقَدْ كَانَ لِسَبَأٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ») که به سرگذشت، رفاه و سپس کفران نعمت و نابودی آنها با سیل عرم اشاره میکند.
نماد چیست
السبا در فرهنگ دینی و ادبی نماد یک تمدن بسیار مرفه و غنی است که به واسطه سد مأرب به شکوفایی رسید، اما به دلیل غفلت، غرور و ناسپاسی در برابر تندباد حوادث و سیلاب نابود شد. همچنین در ادبیات عرفانی، خوشخبری و هدایت را تداعی میکند (به اعتبار داستان هدهد و سلیمان).
جمعبندی و توضیح کامل السبا
واژه «السبا» در واقع همان کلمه عربی «سَبَأ» همراه با الف و لام تعریف است که به عنوان یک اسم خاص تاریخی و جغرافیایی وارد زبان فارسی شده است. این نام اشاره به تمدن و پادشاهی باستانی و بسیار پیشرفته در جنوب شبهجزیره عربستان (یمن امروزی) دارد که پایتخت آن شهر تاریخی مأرب بود و تحت فرمانروایی ملکه بلقیس اداره میشد.
این واژه در قرآن کریم جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که سوره ۳۴ قرآن به نام این قوم نامگذاری شده و سرگذشت آنان به عنوان عبرتی از کفران نعمت و پیامدهای نابودی یک تمدن بزرگ به وسیله «سیل عرم» روایت شده است. علاوه بر این، در داستان حضرت سلیمان و گزارش هدهد نیز نقشی کلیدی دارد.
در ادبیات فارسی، سبا همواره تداعیکننده سرزمین دوردست، پر از نعمت و صفا است و گاهی به دلیل شباهت لفظی در متون عامیانه با واژه «صبا» (نسیم ملایم) اشتباه گرفته میشود، در حالی که از نظر ریشهشناسی و معنایی هیچ ارتباطی میان این دو وجود ندارد.