یعنی چه
عهد الست به میثاق و پیمانی اشاره دارد که خداوند در آغاز آفرینش (عالم ذر) از روح تمامی انسانها گرفت تا بر یگانگی و پروردگاری او شهادت دهند؛ زمانی که خداوند فرمود «أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ» (آیا من پروردگار شما نیستم؟) و همگی پاسخ دادند «بَلَیٰ» (آری).
تلفظ
این عبارت ترکیبی از دو واژه عربی است و به صورت «عَهدِ اَلَست» خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات و جدولهای متقاطع، پاسخ به پرسش درباره پیمان نخستین و ازلی انسان با خداوند، عبارت «عهد الست» است که دقیقاً از ۷ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در متون دینپژوهی و ترجمههای انگلیسی عرفان اسلامی، از این مفهوم با عنوان میثاق ازلی یا عهد الست یاد میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه قرآنی و عربی دارد و در متون اسلامی به همین صورت یا به عنوان مِیثاق الذّر شناخته میشود.
به فارسی
عبارات جایگزین و برگردانهای مفهومی آن در زبان و ادبیات فارسی شامل پیمان ازلی، میثاق فطری، عهد الهی، روز الست و روز بلیٰ است.
در قرآن
این مفهوم مستقیماً برگرفته از آیه ۱۷۲ سوره اعراف (۷:۱۷۲) است که در آن خداوند از ذریه و پشت فرزندان آدم پیش از خلق در این دنیا اقرار و شهادت گرفت تا در روز قیامت ادعای غفلت نکنند.
نماد چیست
در عرفان و ادبیات فارسی (بهویژه در اشعار حافظ و مولانا)، عهد الست نماد عشق ازلی، فطرت پاک و آگاهی درونی انسان از خداوند است. تنهایی و دلتنگی انسان در این دنیا، ناشی از دوری از آن دوران و اشتیاق برای بازگشت به همان پیمان نخستین تعبیر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل عهد الست
عبارت «عهد الست» یکی از عمیقترین و کلیدیترین مفاهیم در کلام، عرفان و ادبیات فارسی است که ریشه در آیه ۱۷۲ سوره اعراف دارد. این اصطلاح به پیمانی اشاره میکند که خداوند در آغاز آفرینش و در مرتبهای از وجود به نام «عالم ذر»، از روح تمام انسانها درباره ربوبیت و یگانگی خویش اقرار گرفت تا فطرت انسانها بر پایه توحید استوار شود.
در ادبیات عرفانی، بهویژه در اشعار شاعرانی چون حافظ، عهد الست نمادی از عشق ازلی و موطن اصلی روح انسان است. دلتنگی، بیقراری و اشتیاق آدمی در این جهان خاکی، ناشی از دوری از آن روز نخستین و تمایل روح برای بازگشت به معشوق حقیقی و وفاداری به آن میثاق ازلی تعبیر میشود.