یعنی چه
اشبونه در متون کهن جغرافیایی و تاریخی، نام دوره اسلامی شهر «لیسبون» (پایتخت فعلی پرتغال) در شبهجزیره ایبریا (اندلس) است. همچنین در حوزه چاپ سنتی، این واژه شکل دیگری از کلمه «اشپون» (وامواژه روسی) به معنی نوار یا ابزار فاصلهگذار بین سطرها در حروفچینی دستی به شمار میرود.
تلفظ
این واژه در متون تاریخی و جغرافیایی اسلام به صورت «اَشبونه» (با فتح الف) یا «اِشبونه» ضبط شده است که معرب نام باستانی آن Olissipona است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه شش حرفی «اشبونه» یا «لشبونه» به عنوان پاسخ برای طراحانی که نام قدیم و تاریخی پایتخت پرتغال (لیسبون) را میخواهند، کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای نام جغرافیایی معادل آن Lisbon و در صنعت چاپ سنتی و حروفچینی قدیمی معادل آن lead strip یا spacing lead است.
به عربی
در متون و جغرافیای عربی، به ویژه در کتابهایی مانند معجمالبلدان یاقوت حموی، این شهر به صورت الأشبونة یا لشبونة ثبت شده است.
به ترکی
در زبان ترکی امروزی برای اشاره به این شهر از واژه Lizbon و برای مفهوم چاپی آن از اصطلاحات مربوط به فواصل حروفچینی استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و امروزی این واژه در جغرافیا «لیسبون» است و در حوزه اصطلاحات فنی و چاپ قدیمی فارسی، برابر با «فاصلهگذار» یا «نوار سربی فاصله» است.
نماد چیست
در ادبیات، جغرافیا و تاریخ اسلامی، اشبونه نمادی از آخرین و غربیترین قلمروهای جغرافیایی جهان اسلام در اروپا بود که به داشتن سواحل غنی، معادن طلا، عنبر مرغوب و عسل ممتاز شهرت داشت.
جمعبندی و توضیح کامل اشبونه
واژه «اشبونه» در زبان فارسی دارای دو کاربرد و پیشینه متفاوت است. کاربرد نخست و اصلی آن به عنوان یک اسم خاص جغرافیایی در متون کهن است؛ این کلمه شکل عربی و معرب نام باستانی پایتخت کشور پرتغال یعنی «لیسبون» امروزی است که در دوران حکومت مسلمانان بر اندلس به این نام خوانده میشد و جغرافیدانان بزرگی چون یاقوت حموی در آثار خود از زیبایی، مزارع عسل و سواحل پربرکت آن یاد کردهاند.
کاربرد دوم این واژه به حوزه صنعت چاپ سربی و حروفچینی سنتی بازمیگردد. در این بخش، اشبونه صورت دگرگونشده یا تلفظ گویشی واژه «اشپون» است که ریشه در زبان روسی دارد. اشپون به معنای قطعه یا نوار سربی باریکی است که حروفچینها برای ایجاد فاصله منظم میان سطرهای متنی از آن استفاده میکردند. بنابراین بسته به متن، اشبونه یا به یک شهر تاریخی اشاره دارد یا یک اصطلاح فنی فراموششده در چاپخانه است.