معنی
واژهٔ «امس» در اصل به معنای دیروز یا روز قبل از امروز است. در کاربردهای ادبی و مجازی، این کلمه به معنای گذشتهٔ نزدیک یا زمانِ سپریشده نیز به کار میرود.
یعنی چه
این واژه نشاندهندهٔ زمانی است که دقیقاً پیش از روز حاضر قرار دارد و در ادبیات عرفانی و فلسفی، نمادی از ناپایداری دنیا، عمر گذشته و فرصتهای از دست رفته به شمار میآید.
متضاد
اصلیترین متضاد این کلمه در زبان فارسی «فردا» و در زبان عربی «غد» (فردا) و «مستقبل» (آینده) است.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت ساکن در انتها (اَمس) تلفظ میشود، اما در اصل عربی خود یک اسم مبنی بر کسر (أَمْسِ) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ «امس» به عنوان پاسخ سه حرفی برای راهنماهایی همچون «دیروز در زبان عربی» یا «دی» استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فصیح از کلمه «الأمس» یا «البارحة» برای اشاره به روز گذشته استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و معادل دقیق این واژه در زبان فارسی امروزی و روان، کلمهٔ «دیروز» و در متون کهن فارسی کلمهٔ «دی» است.
جمعبندی و توضیح کامل امس
واژهٔ «امس» یک وامواژهٔ کهن از زبان عربی فصیح است که به متون کلاسیک، ادبی و فقهی زبان فارسی راه یافته است. معنای اصلی و دقیق این واژه «دیروز» یا همان روز گذشته است، اما در بسیاری از متون عرفانی و ادبی به صورت مجازی برای اشاره به کل زمانِ گذشته، عمرِ سپریشده و ناپایداری روزگار استفاده میشود. برای نمونه در ترکیب کنایی «امس و غد»، منظور کل روزگار (دیروز و فردا) است.
این کلمه در قرآن کریم نیز پنج بار به کار رفته که معروفترین آنها در سوره یونس آمده است و در آنجا نیز بر سرعت زوال دنیا و گذشتهٔ نزدیک تأکید دارد. امروز این واژه در زبان فارسی روزمره کاربرد چندانی ندارد و یک کلمهٔ کاملاً ادبی و مهجور به شمار میرود، اما همچنان در حل جدولهای کلمات متقاطع و درک متون کهن اهمیت دارد.