یعنی چه
این واژه در زبان فارسی دو معنای اصلی دارد؛ نخست در اصطلاح وزنکشی و سنتی به ترازویی کج و نامیزان گفته میشود که کفه آن دارای فزونی وزن یا اضافهبار است. دوم در گویش اصیل دری (افغانستان)، سرک به معنای خیابان است و سرکدار به زمین یا ملکی اطلاق میشود که برِ جاده یا متصل به خیابان اصلی باشد.
تلفظ
تلفظ این واژه با فتح سین و فتح راء به صورت «سَرَکدار» است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان صفت برای ترازوی کج و غیرعادلانه یا کمفروشی به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به زمینه متن، برای معنای ترازوی سنگین و نامیزان از اصطلاح ترازوی نامتعادل و برای معنای جغرافیایی در زبان دری از معادل ملک مجاور خیابان استفاده میشود.
به عربی
در ترجمه عربی برای مفهوم کمفروشی و سنگینی کفه ترازو عبارت ميزان مائل و برای مستغلات، اصطلاح ذو شارع به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی مستقیم این اصطلاح شامل کجترازو و ناراست در معنای قدیمی، و واژههای خیاباندار یا ملکِ برِ جاده در کاربرد معاصر معطوف به جغرافیا و اسناد است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات کلاسیک فارسی، استفاده از ترازوی سرکدار یا کجترازو کنایه و نمادی از تقلب، رفتار ناعادلانه در معامله و کمفروشی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل سرک دار
واژۀ «سرکدار» یک صفت مرکب در زبان فارسی است که ریشه در ترکیب «سَرَک» (به معنی سرِ کوچک یا اضافهبار) با پسوند دارندگی دارد. این اصطلاح در ادبیات کلاسیک و لغتنامههای معتبری چون دهخدا، به ترازویی اشاره دارد که کفههای آن همتراز نیستند و به دلیل داشتن بار اضافی در یک سمت، ناعادلانه عمل میکند؛ از این رو در متون کهن مظهر کمفروشی و کجرفتاری در معامله است.
از سوی دیگر، این واژه در جغرافیای زبانی افغانستان و گویش دری کاربرد کاملاً متفاوتی دارد. با توجه به اینکه در آن سامان «سرک» به معنای خیابان و جاده است، اصطلاح سرکدار در اسناد ملکی و گفتگوهای روزمره به زمین، خانه یا مغازهای اطلاق میشود که موقعیت ممتازی داشته و مستقیماً به خیابان اصلی متصل یا دارای گذر اختصاصی باشد.