یعنی چه
در علوم قرآنی و تفسیر، این اصطلاح به جانداران و پرندگانی اشاره دارد که بنا به دلایل بلاغی یا عدم نیاز به ذکر جزئیات، نام دقیق آنها در متن آیه نیامده و به صورت مبهم (مانند دابة الارض) ذکر شدهاند.
تلفظ
این ترکیب به صورت اضافهٔ لفظی قرائت میشود: مُبْهَمات (جمع مُبهَم به معنی پوشیده) + حَیَوانات (جمع حَیَوان به معنی جانداران).
در جدول
پاسخ دقیق برای این عبارت در مسابقات شرح در متن و جدول، خود کلمه «مبهمات حیوانات» با ۱۳ حرف یا «جانداران ناشناس قرآن» است.
به انگلیسی
در متون و ترجمههای انگلیسی معارف اسلامی، برای اشاره به این مفهوم از عباراتی که نشاندهنده نامشخص بودن یا نامبرده نشدن حیوانات است استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی و کتب تفسیری کهن مانند آثار جلالالدین سیوطی دارد که به بررسی شناسه واژههای ناآشکار در کتاب الهی میپردازد.
به فارسی
معادل روان فارسی این اصطلاح تخصصی، «جانوران نامشخص قرآن» یا «جانداران مبهم در متن وحی» است که مقصود نویسنده را به وضوح میرساند.
در قرآن
مصادیق بارز این اصطلاح در قرآن شامل «دَابَّةُ الْأَرْضِ» در سوره سبأ (موجودی که عصای سلیمان را خورد) و پرندگانی است که در داستان حضرت ابراهیم (ع) در سوره بقره بدون ذکر نوع و نژاد به آنها اشاره شده است.
نماد چیست
ابهام در نام این حیوانات نماد هوشمندی ساختار وحی است؛ چرا که دانستن نام دقیق گونه یا نژاد جانور، تأثیری در پیام اصلی، هدایت و مغز داستان ندارد و قرآن با حذف آن به اختصار بلاغی دست یافته است.
جمعبندی و توضیح کامل مبهمات حیوانات
اصطلاح «مبهمات حیوانات» بر خلاف ظاهر عمومیاش، یک ترکیب کاملاً تخصصی در حوزه علوم قرآنی، تفسیر و زبانشناسی دینی است. این عنوان به گروهی از جانداران، پرندگان یا موجودات زنده در قرآن کریم اشاره دارد که بنا بر مصالح بلاغی، داستانی یا عدم نیاز مخاطب به جزئیات، نام صریح و گونه دقیق آنها (مانند کلاغ، فیل یا هدهد) ذکر نشده و به جای آن از واژههای عام، صفات یا ضمایر اشاره استفاده شده است.
دانشمندان بزرگ علم تفسیر در کتابهای خود به این موضوع پرداختهاند تا نشان دهند که مبهم گذاشتن نام برخی جانداران (مانند موریانه در داستان حضرت سلیمان یا پرندگان چهارگانه در آزمایش حضرت ابراهیم) ترفندی هوشمندانه برای معطوف کردن ذهن مخاطب به پیام اخلاقی و هدایتی آیه است، تا کاربرد متن درگیر حواشی فرعی نشود.