یعنی چه
زوال عقل عروقی (Vascular Dementia) یک اصطلاح پزشکی است و به نوعی اختلال مغزی و شناختی اشاره دارد که به دلیل آسیب به رگهای خونی مغز و کاهش یا قطع خونرسانی (اکسیژن و مواد مغذی) به سلولهای مغز ایجاد میشود. این عارضه معمولاً پس از سکتههای مغزی (حتی سکتههای کوچک و بیصدا) یا به دلیل سفت شدن عروق رخ میدهد و دومین علت شایع زوال عقل پس از آلزایمر است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «زَوالِ عَقلِ عُرُوقی» (zavāl-e aql-e orūghī) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت خودِ «زوال عقل عروقی» با ۱۲ حرف است. همچنین معادل آن یعنی «دمانس عروقی» با ۱۰ حرف نیز کاربرد دارد.
به انگلیسی
اصطلاح تخصصی بینالمللی این بیماری در زبان انگلیسی Vascular dementia است.
به فارسی
در برگردانهای خالصتر فارسی به آن «خردسودگی رگی» یا «کمخردی ناشی از آسیب رگها» گفته میشود، هرچند اصطلاح پزشکی و رایج آن همان زوال عقل عروقی یا دمانس عروقی است.
در قرآن
خود عبارت ترکیبی «زوال عقل عروقی» در قرآن وجود ندارد. با این حال، قرآن در آیه ۷۰ سوره نحل و آیه ۵ سوره حج به حالتی از پیری و از دست رفتن دانش و حافظه اشاره میکند که از آن با اصطلاح «أَرْذَلِ الْعُمُرِ» (پستترین دوران عمر) یاد شده و با مفهوم کلی زوال عقل همپوشانی دارد.
نماد چیست
در انجمنهای بینالمللی پزشکی، نماد عمومی زوال عقل و آلزایمر «روبان ارغوانی» (Purple Ribbon) است. همچنین در تصویرسازیها، مغزی که رگهای آن به شکل درختان بیبرگ یا چرخدندههای خراب رسم شده، به عنوان نماد این بیماری استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل زوال عقل عروقی
زوال عقل عروقی یکی از شایعترین انواع اختلالات شناختی است که ریشه در مشکلات سیستم گردش خون مغز دارد. این بیماری زمانی رخ میدهد که رگهای خونی تغذیهکننده مغز دچار انسداد، پارگی یا تنگی شدید شوند و در نتیجه اکسیژن و مواد مغذی به سلولهای خاکستری نرسد. بروز سکتههای مغزی ریز و درشت، اصلیترین عامل شکلگیری این دمانس به شمار میرود.
برخلاف بیماری آلزایمر که روندی آرام و تدریجی دارد، زوال عقل عروقی معمولاً به صورت پلهکانی و ناگهانی (مثلاً بلافاصله پس از یک سکته مغزی) خود را نشان میدهد و بر تواناییهای حیاتی مانند تصمیمگیری، تمرکز، برنامهریزی و حافظه تأثیر منفی میگذارد. کنترل فاکتورهای خطر مانند فشار خون بالا، کلسترول و دیابت نقش کلیدی در پیشگیری از پیشرفت این بیماری دارد.