یعنی چه
عبارت «قبضه روح شدن» (که شکل درستتر آن در زبان معیار «قبضِ روح شدن» است) در اصطلاح به معنای فرارسیدن مرگ و ستانده شدن جان انسان توسط فرشته مرگ است. در زبان عامیانه و بهصورت کنایی، این اصطلاح برای توصیف حالت ترس شدید، وحشت ناگهانی یا شوک عظیمی که فرد را موقتاً بیجان و خشکزده میکند نیز به کار میرود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف خواسته شده میتواند خودِ عبارت «قبضه روح شدن» (۱۰ حرف)، «جان دادن» یا واژههای هممعنی مانند «توفی» باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به جنبه الهیاتی و انتزاعی این مفهوم از ترکیبات مربوط به گرفتن روح، و برای کاربرد عمومی از اصطلاحات محترمانه مرگ استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب ریشه در زبان عربی دارد و در متون اسلامی دقیقاً به همین صورت یا در قالب فعل «توفی» استعمال میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی این کنایه و اصطلاح شامل واژگانی چون جان سپردن، رواندادن، مرگ، فوت، و در ادبیات کنایی «رخت بربستن از دنیا» است.
در قرآن
در قرآن کریم اصطلاح ترکیبی «قبض روح» عیناً به کار نرفته است؛ بلکه از ریشه «توفی» به معنای تحویل گرفتن کامل چیزی استفاده شده است. برای نمونه در آیه ۱۱ سوره سجده آمده است: «قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِي وُکِّلَ بِکُمْ» یعنی بگو فرشته مرگ که بر شما مأمور شده، جان شما را به طور کامل دریافت میکند.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی، این پدیده با نام «عزرائیل» یا ملکالموت (فرشته مرگ) پیوند خورده است. در اساطیر و فرهنگ جهانی نیز با نمادهایی همچون فرشته سیاهپوش، داس دروگر جانها و شخصیت اساطیری «گریم ریپر» (Grim Reaper) به نشانه پایان یافتن حیات دنیوی و انتقال آگاهی از ماده به عالم دیگر شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل قبضه روح شدن
عبارت «قبضه روح شدن» (که در اصل قبضِ روح شدن است) از ترکیب دو واژه عربی قبض (به معنی گرفتن و جمع کردن) و روح تشکیل شده و در فرهنگ دینی و ادبی ما به حادثهٔ جدا شدن جان از کالبد خاکی در پایان عمر اشاره دارد. این مفهوم در قرآن با واژه عمیق «توفی» پیوند خورده که نشاندهنده هدر نرفتن جان و تحویل گرفتن کامل آن توسط کارگزاران الهی است.
از سوی دیگر، این اصطلاح مذهبی و کلامی به مرور زمان وارد زبان عامیانه و ادبیات روزمره فارسیزبانان نیز شده است. امروزه مردم از این عبارت در معنایی کنایی و استعاری برای ابراز ترسهای بسیار شدید، غافلگیریهای هولناک یا حالات روحی ناشی از وحشت زیاد استفاده میکنند؛ به طوری که فرد احساس میکند از شدت شوک، مایه حیات و توان حرکت را موقتاً از دست داده است.