معنی
فهر در اصل به معنای سنگ سخت و کوچکی است که به اندازه کف دست بوده و از آن برای خرد کردن، شکستن یا سابیدن موادی مانند گردو، مغزها یا داروها در هاون یا روی تختهسنگ استفاده میشده است. همچنین به عنوان سنگ زبرین و متحرک آسیاب نیز معنا شده است.
یعنی چه
این واژه اشاره به ابزاری سنگی و کاربردی در قدیم دارد که حکم دسته هاون یا سنگ رویین آسیاب را داشته و با نیروی دست برای نرم کردن اجسام سخت به کار میرفته است. در معنایی دیگر و با تلفظ فُهر، به محل تجمع و مدارس یهودیان در روزهای عید نیز اطلاق شده است.
مترادف
واژههایی که مفهوم سنگِ کوبنده یا ابزار سایش دستی را میرسانند، مترادف این کلمه محسوب میشوند.
متضاد
از آنجا که فهر سنگ رویی و متحرک است، در تقابل معنایی با «صلایه» به معنی سنگ زیرین و ثابت قرار میگیرد. همچنین با مفاهیمی مثل نرم یا پودر شده تضاد غیرمستقیم دارد.
هم خانواده
این کلمه ریشه عربی دارد و جمعهای مکسر آن در زبان عربی افهار و فهور است. توجه شود که واژه «فهرست» با این کلمه همخانواده نیست و ریشه پهلوی دارد.
ریشه
واژه فهر اصالتاً عربی است و از ریشه ثلاثی مجرد (ف-ه-ر) مشتق شده و به زبان فارسی وارد شده است. همچنین در تاریخ اسلام، فهر بن مالک نام یکی از اجداد پیامبر اسلام (ص) بوده است.
جمله سازی
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، معمولاً در پاسخ به راهنمای «سنگ هاون»، «سنگ دست» یا «سنگ زبرین آسیا»، واژه سه حرفی فهر مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
دقیقترین معادلهای انگلیسی برای این واژه اشاره به ابزارهای سایش و کوبش دستی دارند.
جمعبندی و توضیح کامل فهر
واژه «فِهْر» یک کلمه اصالتاً عربی و کهن است که به زبان فارسی وارد شده و در لغتنامههای مرجعی مانند دهخدا و معین به تفصیل معنا شده است. کاربرد اصلی این واژه در گذشته برای توصیف ابزارهای سنگیِ دستی بوده است؛ مشخصاً سنگِ سختی به اندازه کف دست که به عنوان دسته هاون یا سنگ رویی و متحرک آسیاب برای خرد کردن و سابیدن مواد مختلف به کار میرفته است.
این واژه اگرچه در متن قرآن کریم به طور مستقیم نیامده، اما در ادبیات کهن عربی و فارسی به عنوان نمادی از سختی و کوبندگی استفاده شده است. همچنین باید توجه داشت که این کلمه با واژه «فهرست» هیچ ارتباط ریشهشناختی ندارد، چرا که فهرست معربِ واژه پهلوی پهرست است، در حالی که فهر یک واژه ثلاثی مجرد عربی است.