معنی
نهر در اصل به معنای بستر و مجرای وسیع عبور آب روان است؛ اما در زبان فارسی و کاربرد عام، به آب روانی اطلاق میشود که از جوی بزرگتر و از رودخانه باریکتر یا کوچکتر است. لغتنامه دهخدا نیز آن را آب جاری متسع یا جوی آب معنا کرده است.
یعنی چه
واژه نهر از نظر لغوی با مفهوم وسعت، شکافتن زمین و جریان یافتن با شدت پیوند دارد. این کلمه هم به خودِ جریان آب و هم به بستر و مجرایی که آب در آن حرکت میکند، اشاره دارد.
مترادف
این واژهها در زبان فارسی بسته به میزان حجم آب و عرض مجرا، به عنوان هممعنی یا نزدیکمعنی برای نهر استفاده میشوند.
متضاد
برای این واژه متضاد مستقیم و دقیقی در لغتنامهها ثبت نشده است؛ اما از نظر مفهوم خشکی در برابر آب جاری، این کلمات مناسبترین تقابل را دارند.
هم خانواده
این واژهها از ریشه ثلاثی مجرد (ن-ه-ر) مشتق شدهاند؛ «انهار» جمع آن است، «نهار» به معنی روز (از جهت وضوح و وسعت نور) و «انتهار» به معنی با شدت راندن یا جاری شدن است.
ریشه
این واژه ریشه عربی-سامی دارد و از ریشه ثلاثی مجرد (ن-ه-ر) گرفته شده است که معنای اصلی آن وسعت، شکافتن زمین و جریان یافتن آب در مجرا است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه سه حرفی «نهر» یا معادلهای آن مانند «رود» و «جوی» به عنوان پاسخ پرسشهایی با مضمون «جوی بزرگ آب» یا «آبراه خروشان» کاربرد فراوانی دارند.
به انگلیسی
بسته به حجم آب و پهنای بستر آن، واژههای متفاوتی در زبان انگلیسی برای معادلسازی نهر استفاده میشود که رایجترین آنها Stream و River هستند.
جمعبندی و توضیح کامل نهر
واژه «نهر» یکی از کلمات پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در زبان عربی دارد و به معنای مجرا یا بستر وسیعی است که آب خروشان و روان در آن جریان دارد. این کلمه در کاربرد روزمره معمولاً به جریانی از آب اطلاق میشود که از یک جوی ساده بزرگتر و از یک رودخانه رسمی کوچکتر یا باریکتر است.
این واژه جایگاه بسیار ویژهای در فرهنگ قرآنی و اسلامی دارد، به طوری که جمع آن یعنی «الانهار» بیش از ۱۱۰ بار در قرآن کریم، به ویژه در توصیف زیباییها و نعمتهای بهشت (تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ) به کار رفته است. در آیات الهی، نهر تنها به جریان آب محدود نمیشود و شامل نهرهایی از شیر، عسل و پاکیزگیهای دیگر نیز هست.
در فرهنگشناسی و ادبیات فارسی، نهر فراتر از یک پدیده طبیعی، به عنوان نمادی از پویایی، برکت، پاکی، فیوضات معنوی و گذر زمان شناخته میشود. حرکت مداوم آن بدون توقف، یادآور جریان زندگی و تکاپوی دائمی طبیعت است.