معنی
واژهٔ «نر» به معنای جنس مذکر و در برابر جنس ماده است که برای انسان، حیوانات و برخی گیاهان به کار میرود. این واژه در معنای مجازی و استعاری به مفاهیمی چون شجاع، دلاور، پهلوان، زمخت و درشت نیز اشاره دارد.
یعنی چه
در زیستشناسی و زبان عامه، این کلمه برای تعیین جنسیت فاعلی و بارورکننده در طبیعت استفاده میشود. در اسطورهشناسی و کهنالگوها، واژهٔ نر نماد قدرت فیزیکی، تهاجم، حمایت و عنصر خورشیدی به شمار میرود.
مترادف
این کلمات در بافتهای زیستشناسی، ادبی و کهن معادل واژهٔ نر هستند.
متضاد
اصلیترین پادنام و نقطهمقابل این واژه در تمام جانداران، جنس ماده است.
هم خانواده
واژهها و ترکیباتی که از ریشهٔ اصلی «نر» مشتق شدهاند.
ریشه
این واژه ریشه در زبانهای هندواروپایی دارد. در پارسی میانه (پهلوی) به صورت nar و در اوستایی به صورت -nar (به معنی مرد و پهلوان) وجود داشته است که با واژهٔ سانسکریت nara (Murd) همریشه بوده و به ریشهٔ هندواروپایی h₂nḗr به معنی نیرو و انسان مذکر بازمیگردد.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، پاسخ «جنس مخالفت ماده» یا «مذکر دو حرفی»، واژهٔ «نر» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به نوع جاندار از واژههای اختصاصی مانند bull (برای گاو) یا tom (برای گربه) نیز استفاده میشود. همچنین در متن قرآن کریم از معادل عربی آن یعنی «ذکر» بارها یاد شده است.
جمعبندی و توضیح کامل نر
واژهٔ «نر» یکی از اصیلترین و کهنترین کلمات زبان فارسی است که ریشه در دوران باستان و زبانهای هندواروپایی دارد. کاربرد اولیه و علمی این واژه در زیستشناسی برای تمایز جنسیت فاعلی و بارورکننده از جنس ماده در میان جانداران است. نشان گرافیکی بینالمللی آن نیز دایرهای با یک پیکان رو به بالا (نماد سیاره مریخ) است.
علاوه بر جنبهٔ طبیعی، این کلمه در طول تاریخ ادبیات فارسی بار معنایی استعاری به خود گرفته است؛ به طوری که مفاهیمی همچون صلابت، شجاعت، درشتی و قدرت فیزیکی را بازتاب میدهد. ترکیباتی مانند «نرهشیر» یا «نرهدیو» نمونههایی از این کاربرد حماسی و مبالغهآمیز هستند.
در متون دینی و به ویژه ترجمههای قرآن کریم، این واژه برابر با واژهٔ عربی «ذَکَر» قرار میگیرد که به زوجیت و آفرینش دوگانه در طبیعت اشاره دارد. شناخت این واژه، پیوند عمیق میان تعاریف طبیعی و کهنالگوهای فرهنگی در زبان فارسی را نشان میدهد.