یعنی چه
این اصطلاح در دو مفهوم به کار میرود: نخست در هنر و ادبیات به معنای انتخاب یک موضوع یا منبع الهام به عنوان بنمایه و سوژه خلق اثر (مثلاً دستمایه قرار دادن یک واقعه تاریخی برای نوشتن رمان)؛ دوم در مسائل اجتماعی و سیاسی به معنای سوءاستفاده، ابزار دست کردن یا دستاویز قرار دادن یک موضوع برای رسیدن به منافع شخصی یا تخریب دیگران.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب فعلی به صورت واژهبست [دستمایه] به همراه فعلِ پیشوندی [قرار دادن] است.
در جدول
در جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «سوءاستفاده ابزاری کردن» یا «بنمایه ساختن موضوعی» به کار میرود و دقیقاً دارای ۱۵ حرف است.
به انگلیسی
بسته به لحن متن (منفی یا خنثی) از معادلهای فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای مفاهیم ابزاری و کنایهای این واژه از تعابیر ذریعه و استغلال بهره میبرند.
به فارسی
مترادفهای اصیل و رایج فارسی این اصطلاح شامل واژگانی چون: استفاده ابزاری کردن، بهرهبرداری کردن، بهانه قرار دادن، دستاویز قرار دادن، سوژه ساختن و ملاک قرار دادن است.
در قرآن
خود این ترکیب فعلی فارسی در قرآن کریم وجود ندارد؛ اما از نظر مفهوم اخلاقی و رفتاری، آیاتی که به سوءاستفاده از آیات الهی یا بهانهجویی منافقان اشاره دارند (مانند مفهوم «یَشْتَرُونَ بِآیَاتِ اللّهِ ثَمَنًا قَلِیلًا» یا به استهزا گرفتن دین)، با معنای منفی این اصطلاح همخوانی مفهومی دارند.
نماد چیست
این عبارت یک اصطلاح انتزاعی است و نماد مادی یا اساطیری خاصی ندارد؛ اما در ادبیات مدرن و تفکر انتقادی، نماد و نشانهٔ «ابزار شدن انسانها یا مفاهیم اخلاقی» جهت رسیدن به مقاصد سودجویانه (Instrumentalization) تلقی میشود.
جمعبندی و توضیح کامل دستمایه قراردادن
عبارت «دستمایه قرار دادن» یک ترکیب فعلی کنایی در زبان فارسی است که از واژه دستمایه (به معنای اصل سرمایه و مایه اولیه کار) و فعل قرار دادن ساخته شده است. این اصطلاح روندی دوگانه را در کاربرد طی میکند؛ در متون علمی، هنری و ادبی، بار معنایی خنثی یا مثبتی دارد و به معنای انتخاب یک سوژه، ایده یا واقعه به عنوان بنمایه و شالوده اصلی برای آفرینش یک اثر تازه به کار میرود.
در مقابل، در فضاهای سیاسی، رسانهای و ارتباطات اجتماعی، این اصطلاح دارای بار معنایی منفی است و به رفتاری اشاره دارد که در آن فرد یا گروهی، از یک موضوع، ضعف، اعتقاد یا رخداد به عنوان یک ابزار، بهانه یا دستاویز (پروانهای برای توجیه رفتار خود یا تخریب دیگران) سوءاستفاده میکنند. در واقع در این حالت، اصالت آن موضوع فدای رسیدن به اهداف فرعی میشود.