یعنی چه
مضارة مصدری عربی از باب مفاعله است که مفهوم کنش متقابل یا عمدی را در ضرر رساندن میرساند؛ یعنی وارد کردن زیان، آسیبرسانی دوطرفه، یا ایجاد درگیریِ زیانزا و عمدی به شخص دیگر در امور حقوقی و فقهی.
تلفظ
این واژه در اصل با تشدید روی حرف «ر» به صورت مُضارَّة تلفظ میشود، هرچند در نگارش فارسی گاهی بدون تشدید (مضارة) نوشته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، از واژگانی چون harming یا injuring برای آسیب عمومی، و mutual harm یا mutual detriment برای مفهوم فقهی ضرر متقابل استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی، واژههای اضرار و ضرار بیشترین همپوشانی معنایی را با مضارة دارند و برای بیان مفهوم تولید ضرر یا صدمه به کار میروند.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای رساندن این مفهوم از ترکیب zarar verme (آسیب زدن) و برای حالت دوطرفه آن از karşılıklı zarar استفاده میشود.
به فارسی
بهترین معادلهای روان فارسی برای این کلمه، تعابیری چون زیانرسانی، آسیبرسانی، گزندرسانی، یا ضرر رساندن دوطرفه هستند.
در قرآن
خودِ واژه «مضارة» به صورت دقیق و اسمی در قرآن کریم به کار نرفته است، اما مشتقات فعلی و اسمی آن از همین ریشه (ض ر ر) در ابواب حقوقی و خانوادگی بسیار فعال هستند؛ مانند آیه ۲۳۳ سوره بقره (لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا) درباره منع آسیب زدن به مادر یا فرزند، و آیه ۱۲ سوره نساء (غَيْرَ مُضَارٍّ) در مبحث ارث و وصیت.
نماد چیست
این واژه یک مفهوم انتزاعیِ حقوقی و اخلاقی است و نماد مادی مشخصی ندارد، اما در فرهنگ اسلامی و فقهی، نمادی برای تعارض، بیعدالتی و قاعدهٔ ممنوعیت ضرر رساندن به دیگران (برگرفته از حدیث لاضرر و لاضرار) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مضارة
واژه «مضارة» (یا به شکل دقیقتر مُضارّة) یک مصدر عربی از ریشه سه حرفی «ض ر ر» است که به زبان و ادبیات فارسی و متون حقوقی-فقهی راه یافته است. معنای بنیادین این کلمه بر اساس لغتنامههای معتبری چون دهخدا و معین، به یکدیگر زیان رساندن، آسیبرسانی متقابل و صدمه زدن عمدی به دیگری است. در متون قدیمی گاهی به عنوان یک نکته فرعی برای رقت و ترش شدن شیر (مضارة اللبن) نیز یاد شده، اما کاربرد اصلی آن همان مفهوم حقوقی زیانباری است.
این واژه اگرچه به صورت اسمیِ مستقیم در قرآن نیامده، اما ساختارهای فعلی آن در آیات مربوط به احکام خانواده و ارث (مانند منع ضرر رساندن به مادر یا وصیت زیانبار) نقشی کلیدی دارند. مضارة در حقیقت نشاندهنده یک مفهوم اخلاقی و فقهی است که بر پایه آن، صدمه زدن عمدی و متقابل به حقوق و منافع دیگران ممنوع و ناپسند شمرده میشود.