یعنی چه
سد جوع کنایه از خوردن روزی و طعامی به اندازه حداقل نیاز است؛ به طوری که فرد فقط از حالت گرسنگی مفرط خارج شود و توان ایستادن داشته باشد، بدون آنکه کاملاً سیر شود.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی «سَدّ» به سکون دال و «جُوع» به ضَم جیم تشکیل شده است که در فارسی با کسرهٔ اضافه به صورت سَدِّ جُوع خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون «قوت لایموت»، «سد رمق» یا «رفع جوع» به عنوان پاسخهای هممعنی به کار میروند.
به انگلیسی
عبارتهایی مانند staying hunger یا appeasing hunger دقیقاً به معنای مهار کردن و فرو نشاندن حس گرسنگی هستند.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی دارد و ترکیب «سد الجوع» یا «سد الخلة» در متون فقهی و اخلاقی عربی به همین معنا به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل معادلهایی چون «رفع گرسنگی»، «شکمپرکنک» یا کنایههایی مثل «قوت لایموت» (غذایی که جلوی مرگ را میگیرد) برای این مفهوم استفاده میشود.
در قرآن
عبارت ترکیبی «سد جوع» در قرآن نیامده است، اما واژه «جوع» به معنای گرسنگی بارها آمده؛ از جمله در آیه ۱۱۶ سوره نحل (...فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ...) و آیه ۴ سوره قریش (...الَّذِی أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ...).
نماد چیست
در ادبیات صوفیانه و اخلاقی، سد جوع نمادی از مناعت طبع، روزیِ اندک، دوری از شکمپرستی و اسراف، و اکتفا به حداقلهای زندگی برای عبادت است.
جمعبندی و توضیح کامل کلمه سد جوع
اصطلاح کنایی و فقهی «سد جوع» از ترکیب دو واژه عربی سد (بستن و مانع شدن) و جوع (گرسنگی) حاصل شده است. این عبارت در فرهنگ مکتوب و عامه به معنای خوردن غذا تنها به اندازهای است که قوای بدنی انسان حفظ شود و فرد از ضعف شدید یا خطر مرگ نجات یابد. در واقع، این مفهوم در مقابل شکمبارگی و سیر شدن کامل قرار دارد.
در متون اخلاقی و عرفانی، سد جوع به عنوان یکی از فضایل ناظر بر قناعت و زهد شناخته میشود که انسان را از اسراف دور نگه میدارد. همچنین در احکام فقهی، این مرتبه حداقل میزان واجبی از خوراک است که انسان در شرایط اضطرار یا قحطی باید برای حفظ جان خویش مصرف کند.