یعنی چه
سم الفار در لغت به معنای «زهرِ موش» است و در اصطلاح پزشکی کهن و شیمی، به اکسید آرسنیک (آرسنیک سفید) اشاره دارد. این ماده معدنی بسیار سمی، پودری سفیدرنگ و بدون بو است که در گذشته به عنوان قویترین زهر برای نابودی موشها و البته در توطئههای سیاسی برای قتلهای مخفیانه استفاده میشد.
تلفظ
این ترکیب در زبان عربی و فارسی به صورت «سَمُّ الْفار» (با تشدید میم و سکون لام) یا «سِمُّ الْفار» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه با توجه به تعداد حروف میتواند خود «سم الفار» (۷ حرف)، «مرگ موش» (۷ حرف) یا «آرسنیک» (۶ حرف) باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این ماده خاص از Arsenic trioxide یا Ratsbane استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح اصالتاً عربی است و در واژهنامههای عربی به همین صورت یا به عنوان زرنیخ شناخته میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، معادل تحتاللفظی آن برای سموم موش استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و متون طب سنتی، به این ماده «مرگموش»، «شَک»، «زرنیخ سفید» و «تراب الهالک» (خاک هلاککننده) گفته میشود.
نماد چیست
سم الفار در فرهنگ عامه و ادبیات کهن نماد خیانت و مرگ ناگهانی و مخفیانه است؛ چرا که به دلیل بیبو و بیطعم بودن، در غذا مخلوط میشد. در مفاهیم مدرن نیز نماد خطر مرگبار و مسمومیت شدید شیمیایی است.
جمعبندی و توضیح کامل سم الفار
واژه «سم الفار» یک ترکیب اضافه بیانی در زبان عربی است که به طور مستقیم به معنای «زهرِ موش» وارد زبان و ادبیات فارسی شده است. این اصطلاح در طب سنتی و داروسازی کهن مکرراً به کار رفته و مصداق واقعی آن در علم شیمی امروز، همان اکسید آرسنیک یا زرنیخ سفید است؛ مادهای معدنی، کریستالی و پودری که به شدت کشنده و مسمومکننده است.
از نظر تاریخی، این ماده به دلیل عدم تغییر رنگ و طعم غذا، ابزاری رایج برای سوءقصدهای سیاسی و قتلهای پنهان در دربارها بوده و به همین دلیل در ادبیات کنایی، نمادی از خیانت، زهر هلاهل و مرگ ناگهانی به شمار میرود. امروزه در فارسی عامیانه بیشتر به آن مرگموش میگویند.
شایان ذکر است که این ترکیب با همین ساختار لفظی در متن قرآن کریم وجود ندارد، هرچند ریشه کلمه «سم» به صورتهای دیگر در زبان قرآنی دیده میشود. در جدولهای کلمات متقاطع نیز این واژه به عنوان یک سوال اطلاعات عمومی رایج با ۷ حرف شناخته میشود.