یعنی چه
اصطلاح «پر تلبیس» از ترکیب پیشوند فاعلی/مقداری «پر» و واژهٔ عربی «تلبیس» ساخته شده است. این صفت کنایی به فرد یا رفتاری اطلاق میشود که سرشار از مکر، تزویر و دورویی باشد و آگاهی، عیب یا باطل خود را پشت ظاهری فریبنده پنهان کند تا دیگران را به اشتباه بیندازد.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت [por tal-bīs] است. بخش اول (پُر) با ضمهٔ پ و بخش دوم (تَلبیس) با فتح تاء و سکون لام خوانده میشود.
در جدول
پاسخ جدول برای این واژه و معادلهای آن معمولاً با تعداد حروف ۷ مشخص میشود. از کلماتی چون مکار یا حیلهگر نیز به عنوان هممعنی در جدولها استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم صفتِ سرشار از مکر و فریب از واژگانی استفاده میشود که به پنهانکاری و نیرنگ اشاره دارند.
به عربی
در زبان عربی از صیغههای مبالغه و کلماتی استفاده میشود که تکرار و شدت فریبکاری و آمیختن حق و باطل را نشان میدهند.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج فارسی برای این واژه عبارتند از: نیرنگباز، دغلکار، دورو، مکار، تزویرگر و سالوس که همگی به صفتِ حقیقتپوشی و خدعه اشاره دارند.
در قرآن
خود ترکیب «پر تلبیس» به دلیل داشتن جزء فارسی در قرآن نیامده است؛ اما ریشه و مشتقات فعلی واژهٔ «تلبیس» در آیات به معنای مشتبه کردن و مخلوط کردن حق و باطل به کار رفته است؛ مانند آیه ۴۲ سوره بقره: «وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ» یعنی حق را با باطل مآمیزید و حقیقت را کتمان نکنید.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه، نماد این صفت «ابلیس» به عنوان مظهر نیرنگبازی و در میان حیوانات «روباه» است. همچنین در ادبیات عرفانی، «خرقهٔ زرق و ریا» یا صوفیان دروغین نماد تلبیس و دورویی به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل پر تلبیس
واژهٔ «پر تلبیس» صفت مرکبی کنایی است که از ترکیب پیشوند مقداری فارسی «پر» و واژهٔ عربی «تلبیس» (از ریشه لَبَسَ به معنی پوشاندن و وارونهنمایی) ساخته شده است. این عبارت در زبان فارسی معیار به صورت یک کلمهٔ مستقل ثبت نشده، اما در متون متقدم ادبی و اخلاقی برای توصیف اشخاص یا رفتارهای بسیار حیلهگرانه، مکارانه و سرشار از دورویی که حقیقت را کتمان میکنند، کاربرد دارد.
در ریشهشناسی این واژه، تلبیس یعنی باطل را به صورت حق جلوه دادن و عیوب را پوشاندن تا حقیقت امر بر دیگران مشتبه شود. به همین جهت در متون مذهبی و اخلاقی، پدیدههایی مانند مکر شیطان یا رفتارهای سالوسانه مظهر پر تلبیس بودن دانسته شدهاند و در جدولهای کلمات متقاطع نیز معمولاً معادلهایی همچون ریاکار و حیلهگر برای آن در نظر گرفته میشود.