معنی
خجالت کشیدن یک فعل مرکب در زبان فارسی است که به حالت انفعال روحی، سرافکندگی یا معذب بودن در برابر دیگران یا خود اشاره دارد. این حالت معمولاً با تغییرات فیزیولوژیکی مانند سرخ شدن گونهها یا پایین انداختن سر همراه است.
یعنی چه
این عبارت کنایه از آب شدن از شرم و قرار گرفتن در موقعیتی است که شخص بهخاطر خطا، نقص یا حتی حجب و حیا، توانایی برخورد مستقیم و بیپروا را از دست میدهد.
مترادف
در متون کهن و معاصر فارسی، واژههایی چون آزرم داشتن و منفعل شدن نیز به عنوان برابرهای معنایی این فعل به کار رفتهاند.
متضاد
این کلمات نشاندهنده نبودِ حالت شرم و حیا در رفتار یا گفتار فرد هستند.
هم خانواده
ریشه این کلمات به سه حرف عربی (خ ج ل) بازمیگردد، هرچند ساختار «خجالت» حاصل تصرف زبانی فارسیزبانان است.
به انگلیسی
بسته به میزان و نوع موقعیت، از واژههای متفاوتی در انگلیسی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فصیح ریشه خجل به معنای تحیر و شرم به کار میرود.
به ترکی
واژه Utanmak رایجترین برابرسازی برای مفهوم خجالت در ترکی استانبولی است.
جمعبندی و توضیح کامل خجالت کشیدن
عبارت «خجالت کشیدن» یکی از افعال مرکب و پرکاربرد در زبان فارسی است که ریشه بخش اول آن (خجالت) به سه حرف عربی «خ ج ل» برمیگردد. با این حال، لغتشناسانی چون دهخدا اشاره کردهاند که ساختار کلمه خجالت در عربی فصیح به این معنا رایج نیست و از غلطهای عامیانه شایع است که وارد فارسی شده و با مصدر «کشیدن» ترکیب موفقی ساخته است.
این مفهوم در فرهنگ ایرانی و اسلامی پیوند نزدیکی با واژههای اخلاقی نظیر «حیا» و «آزرم» دارد. در نمادشناسی بدنی، خجالت کشیدن معمولاً با سرخ شدن گونهها، پایین انداختن سر و عرق شرم همراه است که نشاندهنده وجود وجدان اخلاقی و خودآگاهی فرد در برابر هنجارهای اجتماعی یا خطاهای فردی است.