یعنی چه
تبختر به معنای راه رفتن با کبر و غرور، خودنمایی در رفتار و حرکت، و جلوهگری آمیخته با خودبزرگبینی است. در لغتنامههای معتبر مانند دهخدا و معین، این واژه را به خرامیدن با ناز و عجب معنا کردهاند که در آن شخص رفتار و حرکاتی نمایشی برای ابراز برتری خود به نمایش میگذارد.
ریشه
این کلمه مصدری از زبان عربی و باب «تَفَعْلُل» است که از ریشه رباعی مجرد «ب خ ت ر» (b-kh-t-r) مشتق شده است. در زبان مبدا نیز دقیقاً به معنی متمایل شدن بدن به طرفین و راه رفتن با ناز و تکبر به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتحة حروف ت و ب، سکون خ، و ضمه تاء دوم به صورت تَبَخْتُر (Tabakhtor) انجام میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمه «تبختر» به عنوان پاسخ برای طراحانی است که راه رفتن با غرور، تکبر یا خودنمایی ۵ حرفی را طلب میکنند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای swaggering و strutting دقیقاً حالت فیزیکی راه رفتن مغرورانه (تبختر) را بازگو میکنند.
به عربی
در متون عربی کلماتی مانند اختيال و مَرَح نزدیکترین مفاهیم به نوع رفتار و حرکت تبخترآمیز هستند.
به فارسی
برابرهای فارسی و نزدیک به این واژه شامل فخرفروشی، ناز و غمزه در حرکت، گندهدماغی، افاده و با کبر خرامیدن هستند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات پارسی، پرندگانی چون «طاووس» به خاطر خودنمایی با پرهایش و «کبک» به دلیل خرامیدن و راه رفتن خاصش، به عنوان نمادهای سنتی تبختر و غرور ظاهری شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل تبختر
واژه تبختر تجلی فیزیکی و رفتاری صفت تکبر است؛ به این معنا که فرد خودپسندی و غرور درونی خود را در قالب راه رفتن نمایشی، ناز و خرامیدن آمیخته با افاده آشکار میسازد. این واژه در ادبیات و اخلاق اسلامی دارای بار معنایی منفی بوده و در مقابل فروتنی و تواضع قرار میگیرد.
اگرچه خود این کلمه به صورت مستقیم در قرآن کریم نیامده، اما مفهوم آن یعنی راه رفتن با کبر و غرور بر روی زمین در آیاتی مانند آیه ۱۸ سوره لقمان با واژگانی نظیر «مرح» و «مختال» به شدت نهی شده است. در آثار شاعران بزرگ نیز تبختر همواره به عنوان صفتی مذموم مایه دوری از حقیقت شمرده میشود.