یعنی چه
حسادت در فارسی به معنی رنجش یا ناراحتی از داشتن نعمت، موفقیت یا ویژگیِ مطلوب در دیگران و تمایل به زوال آن از دیگری است. در کاربرد خفیفتر گاهی نزدیک به «رشک» هم بهکار میرود، اما در معنای دقیقتر بار منفی دارد و با بدخواهی همراه است.
مترادف
واژههایی مانند حسد و رشک دقیقترین برابرهای این کلمه هستند. کلماتی مثل غبطه و کینه نیز نزدیکی معنایی دارند.
متضاد
در نقطه مقابل حسادت، خیرخواهی و شادمانی همدلانه قرار دارد. همچنین غبطه به معنای آرزوی داشتن نعمتی شبیه دیگری بدون تمایل به نابودی نعمت او، متضاد اخلاقی آن محسوب میشود.
ریشه
این واژه از ریشهٔ عربی «حَسَدَ» (ḥ-s-d) گرفته شده است. ساختار «حسادت» با اضافه شدن پسوند مصدریساز فارسی («ات») به ریشهٔ عربی شکل گرفته است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این واژه معمولاً با تعداد حروف ۵ مشخص میشود. بسته به تعداد خانهها، حسد یا رشک نیز به کار میروند.
به انگلیسی
واژه Envy دقیقترین معادل برای حسادت به معنای رشک بردن است، در حالی که Jealousy کاربرد گستردهتری دارد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی واژه Kıskançlık به عنوان معادل اصلی حسادت و چشموهمچشمی استفاده میشود.
در قرآن
ریشه این واژه ۵ بار در قرآن کریم به کار رفته است. معروفترین آیه، آیه ۵ سوره فلق است: «وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ» (و از شرّ هر حسودی هنگامی که حسد میورزد). همچنین در آیه ۵۴ سوره نساء به حسادت برخی انسانها نسبت به فضل الهی اشاره شده است.
جمعبندی و توضیح کامل حسادت
حسادت یکی از پیچیدهترین و دیرینهترین رذایل اخلاقی و واکنشهای روانی در تاریخ بشر است که در فرهنگهای مختلف با نمادهای متفاوتی شناخته میشود. در نمادشناسی فرهنگی، این مفهوم اغلب با مار (به دلیل زهرآگینی) و سگ (به دلیل دنیاخواهی) پیوند دارد و در رنگشناسی با رنگ سبز لجنی یا زرد (نشانه بیماری روح) تصویر میشود.
این خصلت ناپسند که در متون دینی سرمنشأ اولین گناهان زمین مانند ماجرای قابیل و هابیل یا برادران یوسف معرفی شده، ریشه در ناراحتی داخلی از موفقیت دیگران دارد. تفاوت ظریف آن با غبطه در این است که فرد حسود خواهان نابودی نعمت دیگران است، در حالی که در غبطه فرد بدون بدخواهی، تنها آرزوی داشتن آن نعمت را برای خود دارد.
در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه، حسادت همواره با مفاهیمی چون سیاهی دل، تنگنظری و حتی چشمزخم مترادف بوده و به عنوان یک انرژی منفی آسیبزا به جامعه و شخصِ حسود، مورد نکوهش شدید قرار گرفته است.