یعنی چه
این عبارت عامیانه و رایج، اصطلاحی دعایی و تعارفی در زبان فارسی است. معمولاً زمانی به کار میرود که شخصی به بیماری، حادثه یا مشکلی دچار شده یا در حال صحبت از یک اتفاق تلخ و ناگوار (مثل مرگ و بیماری) هستیم، تا آرزو کنیم آن اتفاق بد از شنونده و اطرافیان دور بماند.
تلفظ
تلفظ این واژه در گویش معیاری محاورهای به صورت «بَلا بِ دُور» انجام میشود. در ریشههای کهنتر و متون قدیمی نیز به صورت مرکب و پیوسته «بَلا دُور» (balā dur) با همین آهنگ خوانده میشده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح با توجه به تعداد حروف، معمولاً خود ترکیب «بلا ب دور» (۷ حرفی با احتساب فاصله/حرف به) یا شکل قدیمی آن «بلادور» (۶ حرفی) است که به عنوان معنای صدقه و دفع چشمزخم نیز کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای مفاهیم مشابه به منظور دفع بلا از عباراتی مانند Heaven forbid استفاده میشود. همچنین برای ابراز همدردی با فرد بیمار، عباراتی نظیر I hope you feel better به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح دقیقاً همساختار وجود ندارد، اما عبارات دعایی که دوری گزیدن از بدی و پناه بردن به خدا را تلقین میکنند، به عنوان معادلهای کاربردی این اصطلاح شناخته میشوند.
به ترکی
در فرهنگ ترکی نیز همانند زبان فارسی، عبارات دعایی مبتنی بر واژه عربی «بلا» به وفور جهت آرزوی تندرستی و دوری از حوادث ناگوار برای مخاطب استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و عبارات همپوشان فارسی این اصطلاح شامل «دور از جون»، «خدا بد نده» و «چشم بد دور» هستند که همگی در ادبیات تعارفی و روزمره برای ابراز همدلی و آرزوی سلامتی به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل بلا ب دور
اصطلاح عامیانه و رایج «بلا به دور» (که در متون کهن و لغتنامههای قدیمی مانند برهان قاطع و آنندراج گاهی به صورت ترکیب پیوسته «بلادور» به معنی صدقه دفع چشمزخم ضبط شده) یک عبارت دعایی، تعارفی و فرهنگی در زبان فارسی است. این اصطلاح آمیزهای از واژه عربی «بلاء» (به معنی آزمایش، سختی و رنج) با حرف اضافه و صفت فارسی است و برای آرزوی دوری گزیدن رنج، بیماری و بدبیاری از شنونده استفاده میشود.
اگرچه ریشه کلمه «بلاء» به کرات در آیات قرآن کریم به عنوان آزمایشهای الهی آمده است، اما ترکیب اصطلاحی «بلا دور» یا «بلا به دور» ریشه قرآنی ندارد و کاملاً یک ساختار گفتاری، محاورهای و فرهنگی است. این عبارت در رفتارهای اجتماعی ایرانیان با مفاهیمی مثل اسفند دود کردن، صدقه دادن و دفع انرژیهای منفی پیوند خورده است.
از نظر نگارشی، شکل استاندارد و مستند آن در فرهنگهای لغت کهن بیشتر معطوف به «بَلا دُور» یا «دورِ بلا» است؛ اما امروزه واژه هفتحرفی «بلا ب دور» در تداول عامه و طرحهای جدول کلمات متقاطع کاملاً تثبیت شده و به عنوان نماد تامِ گفتاری برای آرزوی تندرستی و دور ماندن از آسیبها شناخته میشود.